دانشگاه آزاد اسلامي واحد دامغان
دانشكده علوم پايه ـ گروه زيست‌شناسي
بررسي اثر رسوراترول در آسيب بيضوي
رت نر ديابتي شده
استاد راهنما:
جناب آقاي دكتر عبدالحسين شيروي
استاد مشاور:
جناب آقاي دكتر حميد كلاليان مقدم
نگارنده:
آزاده شريف خطيبي
تابستان 1391
امام رضا(ع)
بدن همانند زميني پاك و آماده‌ي زراعت است؛ اگر در آباداني آن مراقبت شود به گونه‌اي كه آب نه بيشتر از نياز به آن برسد تا آن را غرق كند و نه از اندازه كمتر باشد تا آن را به خشكي گرفتار كند؛ آباداني‌اش استمرار مي‌يابد و خرمي‌اش بيشتر مي‌شود و كشت آن بركت مي‌يابد.
اما اگر از آن غفلت شود به تباهي مي‌گرايد و علف هرز در آن مي‌رويد. بدن چنين حكايتي دارد و تدبير آن در خوراك و نوشيدني چنين است؛ پس سامان و سلامت مي‌يابد و عافيت در آن ريشه مي‌گستراند.
فصل اول
* بخش اول
* چکيده
* مقدمه
* تاريخچه ديابت
* ديابت چيست
* ديابت چه تاثيراتي روي فرد بيمار ميگذارد
* ديابت و ناتواني جنسي
* چه عواملي موجب ابتلا به ديابت ميگردد
* انواع ديابت
* سندروم مقاومت به انسولين
* اثرات ديابت شيرين بر دستگاه تناسلي نر
* روشهاي پيشگيري از ديابت مليتوس نوع 2
* علائم ديابت
* چگونگي تشخيص ديابت
* تست تحمل گلوکز خوراکي
* اختلالات مزمن ديابت
* مکانيسم هاي هورموني و متابوليکي که تنظيم قند خون را به عهده دارند
* مشکلات مزمن ديابت
* مشکلات پوستي
* آسيب هاي چشمي
* آسيب هاي کليوي
* آسيب به اعصاب
* وضعيت مفاصل در افراد ديابتي
* وضعيت پاها
* درمان يا کاهش مشکلات ديابتي ها
* بخش دوم :
* دستگاه تناسلي نر
* غده بيضه
* لوله مني ساز
* سلول هاي سرتولي
* سلول هاي نطفه اي
* سد خوني بيضوي
* سلول هاي بينابيني
* مجاري ناقل اسپرم
* لوله راست
* شبکه هالر
* مجراي وابران
* مجراي اپيديديم
* مجراي ناقل
* مجراي انزالي
* آلت تناسلي
* غدد ضميمه دستگاه تناسلي
* اسپرماتوژنز
* اسپرميوژنز
* هورمون هاي تنظيم کننده سيکل توليد مثلي نر
* بخش سوم:
* استرپتوزوتوسين
* Stzنحوه عملکرد
* بخش چهارم:
* رسوراترول
* رسوراترول و سودمندي هاي آن
* رسوراترول و سلامتي چشم
* رسوراترول و بافت هاي نوپديد
* رسوراترول و کاهش چربي
* رسوراترول و اختلالات قلبي
* سيستم هاي آنتي اکسيداني و استرس اکسيداتيو در بيضه و رسوراترول
* رسوراترول و نوروپاتي
* رسوراترول و تورم
فصل دوم
* مواد و روش ها
* انتخاب حيوانات آزمايشگاهي
* گروه بندي و دريافت دارو
* بررسي هاي مورفومتريک
* شمارش اسپرم موجود در دم اپيديديم
* مراحل آماده سازي بافت بيضه جهت تهيه مقاطع بافتي
* تثبيت کردن بافت
* آب گيري
* شفاف سازي
* نفوذ پارافين
* قالب گيري
* پارافين زدايي و مقطع گيري
* انتقال نمونه روي لام
* رنگ آميزي
* چسبانيدن
* روش شمارش و تشخيص رده هاي سلولي
* اسپرماتوسيت
* اسپرماتيد
* بررسي تغييرات و طرز تهيه بافر سيترات و تزريق رسوراترول
فصل سوم
* نتايج
* نمودارها و جداول
* تصاوير
فصل چهارم
* بحث و نتيجه گيري
* پيشنهادات
* منابع
چکيده :
بيماري ديابت با توليد راديکال هاي آزاد و ايجاد استرس اکسيداتيو نقش مهمي در پيدايش آسيب هاي متابوليسمي ايفا نموده، منجر به آسيب هاي بيضه اي، کاهش اسپرماتوژنز و کاهش فعاليت هاي جنسي در جنس نر مي گردد.
مطالعات اخير نشان داده است رسوراترول به دليل خواص آنتي اکسيداني و ضد آپوپتوزي نقش عمده اي در پيشگيري و درمان عوارض ناشي از استرس هاي اکسيداتيو اعمال مي نمايد.
از اين رو در اين تحقيق تأثير درماني رسوراترول بر آسيب هاي بيضه اي ناشي از ديابت ايجاد شده با استرپتوزوتوسين مورد بررسي قرار گرفت.
مواد روشها : در اين مطالعه 24 سر موش صحرايي نر از نژاد ويستار، با محدود وزني 250 تا 280 گرم انتخاب و به 4 گروه تقسيم گرديدند.
1- شاهد سالم يا کنترل1
2- ديابتي يا تجربي 1
3- سالم تيمار شده با رسوراترول يا کنترل2
4- ديابتي تيمار شده با رسوراترول يا تجربي2
گروه ديابتي از طريق تزريق درون صفاتيmg/kg 55 داروي STZ ديابتي شدند و رسوراترول در گروه هاي تيماري براي 4 هفته با دوزmg/kg 10 مورد تزريق قرار گرفت.
برش هاي بافتي بعد از 4 هفته تهيه شدند و توسط رنگ آميزي هماتوکسيلين – ائوزين مقاطع بافتي مورد ارزيابي هيستولوژيک قرار گرفت و به منظور بررسي
نتايج آماري از تست ANOVA وSHEFE و تست تکميلي TUKEY استفاده گرديد و مقادير داراي اختلاف در سطح معني دار P < 0/005 و P < 0/01 و0/001P < نشان داده شد.
نتايج :در موش هاي ديابتي کاهش چشم گيري در قطر و تعداد سلول هاي زاينده مشاهده شد و در گروه درماني با رسوراترول تغييرات مورفولوژيک ايجاد شده به وسيله ديابت به طور معناداري کاهش يافته و ازدياد سلول هاي زاينده با افزايش معنا داري همراه بوده است. اين مطالعه براي اولين بار نشان داد که مصرف رسوراترول، آسيب هاي بيضه اي در رت هاي ديابتي را به طور معناداري کاهش ميدهد.
نتيجه گيري :
رسوراترول با توانايي پيشگيري و درمان استرس اکسيداتيو ناشي از ديابت نقش مهمي در بهبود آسيب هاي بيضه اي و هم چنين کاهش ميزان گلوکز خون ايفا مي کند.
واژگان کليدي : ديابت، رسوراترول، اسپوماتوژنز،لايه ژرمينال، سلول هاي سرتولي، آسيب هاي بيضه اي – رت RAT
Abstract:
Diabetes disease, producing free radicals and oxidative stress serves plays an important role in creating many of behavioral variations metabolic damage played, leading to testicular damage, reduced spermato genesis and male sexual activity is reduced
Recent studies have shown Resveratrol due to antioxidant and anti apoptosis properties plays an important role to prevent and care of oxidative stresses therefore, this research investigates through beneficial effects of Resveratrol on testicular damages in diabetic male rats induced by streptozotocin.
Material and methods:
Methods: male Wister rats were divided into 4 groups
1) Diabetic group
2) Diabetic group + Resveratrol treat
3) Control group
4) Control group + Resveratrol treat
Diabetes was induced by stz injection (55 mg/kg). resveratrol was injected at the dose 10 mg/kg for 4 week
Testicular damage was examinated by using hematoxylin and eosin stain in and blood glucose and weight also was measured
In the current study 24 of male Wister rats, weight range of 250gr to 280gr were selected and divided into 4 group
1. Diabetic group
2. Diabetic + resveratrol group or resveratrol treated diabetic
3. Control group
4. Cotrol + resveratrol treated
Diabetic was induced by stz injection (55 mg/kg)
Which are injected by 10 mg/kg does of resveratrol during 4 week after diabetes infection
In the fourth week, Testicular damages using hematoxylin and eosin stain in also examined
Meant for test of advantage use shefe and anovatestand completing test is tukey and at the end of study shows significant differends p < 0/001, p < 0/05, p < 0/01
Result
In the resveratrol treated group morphologic changes made by diabetic is dramatically decreased
On the other hand deteriorative cells are significantly increased the diameter of tubules in somniferous tubules of diabetic are decreased the first study showed that talking resveratrol, testicular damage in diabetic rats significantly reduced
Result
Ability of resveratrol to treat preventable and oxidative stress plays role in improving the testicular damage, , resveratrol can decreased weight and glucose .
Keywords: Diabetes – resveratrol – spermatogenesis – sertolicel – testes injury – mouse rat
تقديم به
روح پدر بزرگوارم، مادر مهربانم
و همه عزيزان زندگي‌ام كه آرزوي آنان موفقيت من
و موفقيت من در خرسندي آنان است.
و همسر عزيزم كه آرزوي او پيروزي من و آرزوي من بهروزي اوست.
با تشكر و سپاس فراوان از جناب دكتر عبدالحسين شيروي عزيز كه همچون پدري فرزندان علم تكوين را راهنمايي فرمودند
با تشكر از زحمات بي‌دريغ دكتر حميد كلاليان مقدم كه در امر مشاوره از هيچ تلاشي دريغ نكردند
با تشكر از همكاري صميمانه دوست عزيزم خانم منيره قرباني كه در رفع موانع و مشكلات ياري‌ام كردند
به نام خداوندي كه جان را فكرت آموخت
هدف نهايي عشق از هر پايان ديگري در زندگي بشر بحث برانگيزتر است؛ اين پايان مي‌تواند خنده‌دار و يا غم‌انگيز باشد. به هر حال هر چه باشد، كمترين هدف آن ايجاد نهال بعدي است!

مقدمه
امروزه يكي از مهم‌ترين عللي كه باعث ناتواني جنسي به خصوص در افراد نر مي‌شود، بيماري ديابت است؛ استرس اكسيداتيو و آسيب‌هاي بيضه‌اي ناشي از آن باعث كاهش اسپرماتوژنز و كاهش فعاليت‌هاي جنسي مي‌شود؛ عواملي كه باعث عدم كارايي درست بيضه مي‌شود و فرد را دچار ناتواني جنسي مي‌كند شامل: كاهش در تعداد و يا فعاليت اسپرم، كاهش در عملكرد و توليد هورمون مردانه‌ي تستوسترون.
ديابت يك بيماري مزمن مادام‌العمر است كه با پرنوشي و پر ادراري همراه است و عوارض بسياري مثل درد، نوروپاتي، آسيب‌هاي چشمي (كاتاراكت), آسيب به عروق، آسيب‌هاي بيضه‌اي، اسيدوز و اختلال در توليد هورمون‌ها و … رابه دنبال دارد.
در نتيجه بر طرف كردن ناتواني‌هاي جنسي در افراد نر در دنياي امروز حائز اهميت است و بدين منظور در اين زمينه اثر داروي رسوراترول را براي برطرف كردن آسيب‌هاي بيضه‌اي موش ديابتي شده مورد بررسي قرار داده‌ايم.
تاكنون مطالعات زيادي روي ناتواني‌هاي جنسي و اسپرماتوژنز موش‌هاي ديابتي انجام شده است.
به عنوان مثال اثر سيروپياز بر آسيب هاي بيضه‌اي ناشي از ديابت در موش صحرايي نر، اثر مزمن روي (Zn) بر بافت بيضه و تستوسترون و
گنادوتروپين‌هاي هيپوفيزي و اثر داروي ملاتونين براي برطرف كردن آسيب‌هاي بيضوي موش ديابتي.
چون ديابت باعث ايجاد راديكال‌هاي آزاد مي‌شود بايد براي رفع اين مشكل از ماده‌اي استفاده شود كه داراي خاصيت آنتي‌اكسيداني بوده و راديكال‌هاي آزاد را از بين ببرد.
مواد زيادي از جمله ويتامين‌هاي A , C ، بتاكاروتن، ملاتونين و رسوراترول داراي خاصيت آنتي‌اكسيداني بوده كه در اين پژوهش از بين اين مواد از رسوراترول با خاصيت آنتي‌اكسيداني بالا استفاده شده است.

فصل اول:مقدمه
بخش اول
مقدمه : ديابت و تاريخچه‌ي ديابت
ديابت در نتيجه‌ي عدم توليد انسولين در بدن و يا عدم عملكرد صحيح انسولين در بدن بروز مي‌كند.
به طور كلي ديابت نوعي وضعيت مزمن است كه با افزايش غير طبيعي قند خون يا گلوكز در خون در ارتباط است. انسولين كه توسط غده‌ي پانكراس ترشح مي‌شود موجب كاهش ميزان قند خون مي‌شود. فقدان يا ناكافي بودن توليد انسولين موجب بروز ديابت مي‌شود.
دو نوع ديابت وجود دارد كه نوع اول وابسته به انسولين و نوع دوم غير وابسته به انسولين ناميده مي‌گويند؛ علائم ديابت شامل افزايش خروجي ادرار، تشنگي، گرسنگي و نيز خستگي مي‌باشد؛ ديابت با انجام تست قند خون تشخيص داده مي‌شود. مهم‌ترين مشكلات اين بيماري هم شامل ديابت حاد و هم مزمن مي‌شود.
ـ ديابت حاد : ميزان قند خون به مقدار خطرناكي بالا مي‌رود. ممكن است در اثر مصرف دارو (انسولين) قند خون به ميزان غير طبيعي كاهش يابد.
ـ ديابت مزمن : با افزايش قند خون در زمان‌هاي طولاني گرفتگي رگ‌هاي خوني (كوچك و بزرگ) به وجود مي‌آيد؛ كه باعث آسيب چشم، كليه، قلب و اعصاب مي‌شود.
درمان ديابت بستگي به نوع و شدت آن دارد. ديابت نوع I با مصرف انسولين، ورزش و رژيم غذايي مخصوص افراد ديابتي درمان مي‌شود(طهوري زهرا؛ بيگدلي فاطمه ،1391 ديابت(مرض قند ) چاپ اول ، ناشر آسمان علم ).
ديابت نوع II ابتدا با كاهش وزن، رژيم غذايي مخصوص افراد ديابتي و ورزش درمان مي‌شود. در صورتي كه اين اقدامات قادر به كنترل ميزان بالاي قند خون نباشد از داروهاي خوراكي استفاده مي‌شود. چنانچه داروهاي خوراكي نيز بي‌تأثير باشد مصرف انسولين مورد توجه قرار مي‌گيرد.
ديابت چيست؟
ديابت مليتوس (Mellitus diabet)
) گروهي از بيماري‌هاي متابوليكي هستند كه ويژگي آنها ميزان بالاي قند خون مي‌باشد كه علت بروز آن‌ها نقص در ترشح انسولين يا عملكرد آن يا هر دو مي‌باشد. اين بيماري را يونانيان نامگذاري كردند. ديابت در زبان يوناني به معناي تخليه كردن است كه در اين‌جا افزايش ترشح ادرار را منعكس مي‌كند و مليتوس به معناي شيرين همچون عسل و در اين‌جا نشانه‌ي گلوكز موجود در ادرار است.
مليتوس ديابت، كه معمولاً ديابت ناميده مي‌شود در گذشته ابتدا به عنوان نوعي بيماري كه علائم آن ادرار شيرين و كاهش شديد توده‌ي ماهيچه‌اي بود شناخته شد. افزايش ميزان قند خون باعث نفوذ گلوكز به داخل ادرار مي‌شود، به همين دليل آن را در اصطلاح ادرار شيرين مي‌نامند
ميزان گلوكز به طور طبيعي تحت كنترل شديد انسولين قرار دارد، كه نوعي هورمون است كه توسط غده‌ي لوزالمعده توليد مي‌شود. انسولين موجب كاهش ميزان قند خون مي‌باشد.
هنگامي كه ميزان قند خون بالا مي‌رود مثلاً بعد از صرف غذا انسولين از لوزالمعده ترشح مي‌شود تا سطح گلوكز خون را به ميزان طبيعي نگاه دارد، در بيماران مبتلا به ديابت فقدان يا توليد ناكافي انسولين موجب افزايش ميزان قند خون مي‌شود. ديابت نوعي بيماري مزمن است؛ به اين معنا كه هر چند مي‌توان آن را كنترل نمود اما تا پايان عمر باقي مي‌ماند.
ديابت قندي، بيماري نسبتاً شايعي است كه حاصل كمبود ترشح يا عملكرد انسولين مي‌باشد( کاتولوگ ديابت بريتانيا ؛ مارس 2009 ، هايپوگلدسيما ، اطلاعات ديابت ).
ديابت چه تأثيراتي روي فرد بيمار مي‌گذارد؟
ممكن است ديابت به مرور زمان باعث نابينايي، نارسايي كليوي و آسيب به اعصاب گردد. اين آسيب‌ها در نتيجه‌ي صدمه به رگ‌هاي كوچك ايجاد مي‌شود كه به آن بيماري مويرگي گفته مي‌شود. همچنين ديابت عامل مهمي در تسريع سختي و تنگي عروق (آتريواسکلروزيس) مي‌باشد كه منجر به سكته، انسداد شريان قلب و ساير بيماري‌هاي مربوط به رگ‌هاي بزرگ خوني مي‌شود.
عوارض مزمن ديابت را مي‌توان به سه گروه عمده تقسيم نمود:
1. عوارض عروق موئين (ميكروآنژيوپاتي)
2. ابتلاء عروق بزرگ ـ بيماري هاي عروض بزرگ (آرتريواسكروز)
3. عوارض عصبي
ـ عوارض عروق موئين: ابتدا در عروق موئين بيشتر در چشم و كليه تظاهر مي‌كنند. حدود 80 تا 90 درصد بيماران ديابتي بعد از 25 سال به رتينوپاتي و 40 درصد آنها به نفروپاتي مبتلا خواهند شد() کاتولوگ ديابت بريتانيا ؛ مارس 2009 ، بيماريهاي قلبي و عروقي ، اطلاعات ديابت ).
چشم : تظاهرات ابتلاء چشم در ديابت عبارتند از: اختلال زودگذر بينايي (عيب انكسار + كاتاراكت).
تاري ديد، معمولاً عارضه‌ي خوش‌خيمي است كه از تغيير سريع اسموز عدسي چشم ناشي مي‌شود. اين مشكل پيش ديابتيك‌هاي تيپ I كه براي آن‌ها درمان با انسولين شروع مي‌شود بيشتر گزارش شده است.
كاتاراكت: در بررسي چشم ايجاد اشكال مي‌كند.
رتينوپاتي: با پيدايش عروق جديد باعث خونريزي و كوري مي‌شود( عبدالله نژاد؛ گل ع، 1388 ، اثر سير بر آسيب بيضه موشهاي ديابتي شده صحرايي نر مجله غدد درون ريز و متابوليسم ايران شماره 4 ).
كليه:
كليه به يكي از دلايل زير در ديابت دچار مشكل مي‌شود:
آرترواسكروز ـ نفروپاتي ـ افزايش فشار خون ـ آتوني مثانه ـ نكروز پاپيلر كلسيم ـ پيلونفريت و عفونت‌هاي اداري (رجبيان رضا ؛ 1370 ديابت ، انتشارات دانشگاه علوم پزشکي مشهد).
چگونگي افزايش ادرار:
مرحله اول: هيپوتروفي و پركاري كليه
در زمان تشخيص ديابت وابسته به انسولين معمولاً اندازه كليه‌ها و فيلتراسيون گلومرولي (Glomerol Filtreation Rate) اضافه شده است. اين مرحله با تنظيم دقيق قند خون قابل برگشت مي‌باشد.
مرحله دوم: افزايش غشاي پايه در كپسول بومن
دو تا سه سال پس از تشخيص ديابت غشاي پايه در كپسول بومن به طور قابل ملاحظه‌اي افزايش مي‌يابد. حجم مزانشيم گلومرولي هم افزايش مي‌يابد. مواد پروتئيني، IgG ، فيبرين و محصولات دگراداسيون پلاكتي عمده رسوبات را تشكيل مي‌دهند.
در اين مرحله فيلتراسيون گلومرولي هنوز بالاست و آلبومين اوري وجود ندارد. بايد توجه داشت كه ضخامت غشاي پايه نشانه پروتئين اوري نمي‌باشد.
مرحله سوم: در بيماران مبتلا به ديابت وابسته به انسولين بعد از 10 تا 15 سال آلبومين اوري قابل تشخيص (ميكروآلبومين اوري يعني روزانه 3/0 تا 35/0 گرم) است. فيلتراسيون گلومرولي ممكن است طبيعي يا هنوز كمي بالا باشد.
ميكرو آلبومين اوري ممكن است زنگ خطري باشد براي نفروپاتي باليني و در 10 تا 15 سال بعد اگر مقدار دفع كليوي آلبومين بيش از 1/0 گرم در روز باشد اختلال كليوي تا حد نفروپاتي باليني پيشرفت خواهد كرد.
مرحله چهارم: چهل سال بعد از شروع ديابت وابسته به انسولين آلبومين اوري قابل تشخيص با نوارهاي آزمايشگاهي (بيش از 3/0 گرم در روز) در 35 تا 40% بيماران عارض مي‌شود. در اين مرحله فيلتراسيون گلومرولي بالا نيست و فشار خون بالاتر از هنگامي است كه آلبومين اوري در كار نبوده است. در اين مرحله هميشه رتينوپاتي وجود دارد. خطر بيماري‌هاي كرونر و مرگ و مير بيماران بيشتر مي‌شود.
مرحله پنجم: بعد از مرحله نفروپاتي فيلتراسيون گلومرولي به تدريج كم مي‌شود و فشار خون افزايش مي‌يابد
(بيماري‌هاي عروق بزرگ کاتولوگ ديابت بريتانيا ؛ مارس 2009 ، هايپوگلدسيما ، اطلاعات ديابت ).
علت زودرس بودن ضايعه در ديابتي‌ها احتمالاً به عوامل متعددي بستگي دارد كه هنوز شناخته نشده است. بيمار ديابتي نبايد سيگار بكشد و در صورت ابتلا به فشار خون بايد دقيقاً تحت كنترل قرار گيرد.
در بيمار ديابتي آرتريو اسكروز مي‌تواند عروق كرونر، مغز و يا اندام‌ها را مبتلا كند و علائم با افراد غير ديابتي تفاوتي ندارد.
علائم و نشانه‌هاي ابتلاء عروق بزرگ
1.بيماري عروق مغز
اختلالات زود گذر حسي و حرکتي يا تکلم
سرگيجه گذرا
سکته کامل
2.بيماري عروق کرونر
آنژين
دردهاي آتيپيک
تنگي نفس در اثر نارسايي بطن چپ
انفارکتوس
3.ابتلا عروق محيطي
لنگش اندام تحتاني
زخم
کندي بهبود جراحت
ديابت و ناتواني‌هاي جنسي
بيماري ديابت عامل مهمي در ناتواني‌هاي جنسي به شمار مي‌رود. مطالعات نشان مي‌دهد كه شيوع اختلال جنسي در مردان مبتلا به ديابت بيش از مردان غير ديابتي هم سن آن‌هاست.
ديابت شيرين مشتمل بر مجموعه‌اي از بيماري‌هاي مزمن است كه با افزايش قند خون همراه است، هايپرگلايسمي مزمن باعث فعال شدن پروتئين كيناز C ، افزايش گليكاسيون پروتئين‌ها، ليپيدها و در نتيجه تغييرات در فعاليت آنزيم‌هاي سلول مي‌شود.
از طرفي اتواكسيداسيون‌هاي گلوكز، توليد راديكال‌هاي فعال O2 را افزايش مي‌دهد.
در بيش از 60 درصد افراد مبتلا به ديابت، آسيب نورون‌هاي محيطي ناشي از استرس اكسيداتيو (نوروپاتي محيطي) قابل تشخيص است.
نوروپاتي محيطي در مراحل اوليه پيدايش، اغلب با افزايش فعاليت فيبرهاي عصبي همراه است و باعث بر هم خوردن تعادل بين سازوكارهاي تحريكي و مهاري در راستاي افزايش قابليت تحريك نخاع مي‌شود. به طور كلي حساسيت سيستم عصبي به محرك‌هاي دردزا افزايش مي‌يابد.
افزايش قند خون در افراد ديابتي به واسطه توليد بيش از حد انواع اكسيژن واكنشي [ROS]و كاهش كارايي دفاع‌هاي آنتي‌اكسيداني باعث استرس اكسيداتيو مي‌شود.
به اتم يا مولكولي كه داراي يك يا چند الكترون جفت نشده باشد، راديكال آزاد مي‌گويند. كه در واكنش‌هاي اكسيد و احيا توليد مي‌شود، بسيار واكنشگر و طول عمر كوتاه داشته، امكان توليد در تمام ارگان‌هاي سلولي وجود داشته، طي متابوليسم‌هاي طبيعي توليد شده، توسط سيستم‌هاي به دام اندازنده‌ حذف مي‌شود عوامل توليد كننده يا دروني (آندروژن) و يا بيروني (اگزوژن) مي‌باشد.
عوامل دروني مثل جهش‌ها و آسيب‌هاي ميتوكندري و … و عوامل بيروني مثل دود كارخانجات، اشعه خورشيد و … مي‌باشد (رجبيان رضا ؛ 1370 ديابت ، انتشارات دانشگاه علوم پزشکي مشهد).
چه عواملي موجب ابتلاء به بيماري ديابت مي‌شود؟
ترشح ناكافي انسولين (خواه مطلق يا به نسبت نياز بدن)، توليد انسولين تدافعي (كه غير متداول باشد)، يا ناتواني سلول‌ها در استفاده مناسب از انسولين باعث بالا رفتن قند خون و ديابت مي‌شود. اين وضعيت اخير بيشتر سلول‌هاي ماهيچه و بافت‌هاي چربي را تحت تأثير قرار مي‌دهد و شرايطي را پديد مي‌آورد كه مقاومت به انسولين ناميده مي‌شود. اين مهم‌ترين مشكل در ديابت نوع II است.
كمبود مطلق انسولين كه معمولاً دومين عامل مخرب تأثيرگذار بر سلول‌هاي بتا پانكراس كه انسولين توليد مي‌كنند؛ محسوب مي‌شود.
مهم‌ترين اختلال در ديابت نوع I مي‌باشد، در ديابت نوع II نيز كاهش تدريجي سلول‌هاي بتا مشاهده مي‌شود كه موجب افزايش بيشتر قند خون مي‌گردد.
به طور اساسي چنانچه فردي در برابر انسولين مقاوم باشد بدن تا حدودي مي‌تواند توليد انسولين را افزايش داده و بر ميزان تحمل بدن غلبه نمايد به مرور زمان، چنانچه ميزان توليد انسولين كاهش يافته و به ميزان كافي ترشح نشود، موجب افزايش قند خون بدن مي‌شود. كربوهيدرات‌ها در روده‌ي كوچك شكسته شده سپس گلوكز موجود در غذاي هضم شده از طريق سلول‌هاي روده جذب شده و وارد جريان خون بدن مي‌شود و از آنجا وارد سلول‌ها مي‌شود، ولي به تنهايي نمي‌تواند اين كار را بكند و براي ورود به داخل سلول نياز به انسولين دارد.
سلول‌ها بدون كمك انسولين و بر خلاف وجود مقدار زيادي قند در جريان خون، از انرژي قند محروم مي‌شوند. در برخي از انواع خاص ديابت ناتواني سلول‌ها در مصرف گلوكز موجب افزايش عصبيت (محروميت در عين فراواني) مي‌گردد.
گلوكز فراوان و مصرف نشده به صورت مواد زائد از ادرار دفع مي‌شود.
انسولين هورموني است كه توسط سلول‌هاي مخصوص بتا لوزالمعده ترشح مي‌شود، انسولين علاوه‌بر اينكه به ورود گلوكز در داخل سلول كمك مي‌كند عامل مهمي نيز در تنظيم ميزان قند خون محسوب مي‌شود.
پس از مصرف يك وعده غذايي ميزان گلوكز خون افزايش مي‌يابد. در واكنش به افزايش ميزان گلوكز، لوزالمعده معمولاً مقدار بيشتري انسولين به داخل جريان خون وارد مي‌كند تا به ورود گلوكز به درون سلول‌ها و كاهش ميزان قند خون پس از مصرف غذا كمك ‌كند.
هنگامي كه ميزان قند خون كاهش مي‌يابد ترشح انسولين از پانكراس كاهش مي‌يابد و متوقف مي‌شود؛ حتي در شرايط روزه‌داري نيز مقدار كمي انسولين به طور پيوسته ترشح مي‌شود كه تا حدودي مقدار آن متغير مي‌باشد و به حفظ ميزان قند خون در طول زماني كه فرد روزه است كمك مي‌كند.
در افراد عادي، اين سيستم تنظيم كننده، به حفظ ميزان گلوكز خون در محدوده تحت كنترل بيمار شديد كمك مي‌كند؛ تمام عواملي كه باعث ديابت مي‌شوند موجب افزايش مقدار قند خون يا هايپرگلايسمي مي‌شود(طهوري زهرا؛ بيگدلي فاطمه ،1391 ديابت(مرض قند ) چاپ اول ، ناشر آسمان علم).
انواع ديابت قندي
دو نوع اصلي ديابت وجود دارد و دو نوع ديگر در واقع فرعي هستند. دو نوع اصلي نوع I و II ناميده مي‌شوند. ديابت نوع I يا ديابت مليتوس وابسته به انسولين يا ديابت مليتوس آغاز جواني نيز ناميده مي‌شود. در ديابت نوع I لوزالمعده مورد هجوم سيستم خود ايمني بدني قرار مي‌گيرد و توانايي توليد انسولين را از دست مي‌دهد. آنتي‌بادي‌هاي غير عادي در بدن بسياري از بيماران مبتلا به ديابت نوع I ديده مي‌شود (آنتي‌بادي‌ها pro هايي هستند كه در خون وجود دارند و بخشي از سيستم ايمني بدن محسوب مي‌شوند). اين نوع بيماران براي حفظ جان خود بايد به داروي انسولين تكيه كنند.
در بيماري‌هاي خود ايمني مانند ديابت نوع I سيستم ايمني به طور اشتباهي آنتي‌بادي‌ها و سلول‌هاي التهابي توليد مي‌كند كه عليه بافت‌هاي خود بيمار عمل مي‌كنند و موجب آسيب رساندن به آن‌ها مي‌شوند.
در بيماران مبتلا به ديابت نوع I ، سلول‌هاي بتا در لوزالمعده كه وظيفه‌ي توليد انسولين را بر عهده دارند، از سوي سيستم ايمني بدن اشتباهاً مورد حمله قرار مي‌گيرند. عقيده بر اين است كه ميل به توليد آنتي‌بادي‌هاي غير عادي در ديابت نوع I تا حدودي منشاء وراثتي دارد.
قرار گرفتن در برابر برخي از عفونت‌هاي ويروسي (اوريون و كوكساكي ويروس) يا ساير سم‌هايي كه در محيط زيست وجود دارند ممكن است موجب واكنش غير عادي آنتي‌بادي‌ها و در نتيجه آسيب رساندن به سلول‌هاي پانكراس كه انسولين در آنجا توليد مي‌شود، شوند.
برخي از آنتي‌بادي‌هايي كه در ديابت نوع I مشاهده مي‌شوند عبارتند از آنتي‌بادي‌هاي سلول آنتي‌ايسلت (Islet) ، آنتي‌بادي‌هاي ضد انسولين و آنتي‌بادي‌هاي كوبوكسيلاز آنتي‌گلوتامين، اين آنتي‌بادي‌ها را مي‌توان در اغلب بيماران اندازه‌گيري كرد و مي‌توان مشخص كرد كه چه افرادي در معرض خطر ابتلا به ديابت نوع I مي‌باشند.
اين بيماري معمولاً در افراد جوان، لاغر، معمولاً قبل از سي سالگي رخ مي‌دهد، با اين حال گاهي اوقات افراد مسن‌تر نيز به اين بيماري مبتلا مي‌شوند به اين بيماري ديابت خود ايمني نهفته در بزرگسالان گفته مي‌شود.
اين بيماري نوعي از ديابت نوع I است كه پيشرفت آهسته‌اي دارد؛ از ميان تمام بيماران مبتلا به ديابت، تقريباً تنها 10 درصد به ديابت نوع I مبتلا هستند و باقي افراد يعني 90% بقيه به ديابت نوع II مبتلا هستند.
علائم ديابت وابسته به انسولين شامل موارد ذيل مي‌باشد:
1. پُر ادراري
2. تشنگي يا گرسنگي غير عادي.
3. كاهش سريع وزن بدن.
4. خستگي مفرط، خواب آلودگي، تحريك‌پذيري (حساسيت)
5. استفراغ، حالت تهوع.
6. انقباض يا گرفتگي عضلات.
ـ به ديابت نوع II همچنين ديابت مليتوس غير وابسته به انسولين يا ديابت مليتوس آغاز بزرگسالي نيز گفته مي‌شود. در ديابت نوع II بيماران مي‌توانند انسولين ترشح كنند اما مقدار آن براي تأمين نياز بدن ناچيز است به ويژه در شرايط مقاومت بدن به انسولين در بسياري از موارد در حقيقت بدين معني است كه لوزالمعده مقدار انسولين بيشتري در مقايسه با نياز طبيعي بدن توليد مي‌كند. يكي از ويژگي‌هاي اصلي ديابت نوع II عدم حساسيت سلول‌هاي بدن (به ويژه سلول‌هاي چربي و عضلاني) به انسولين است.
علاوه‌بر مشكل افزايش تحمل انسولين، ترشح انسولين توسط لوزالمعده ممكن است حالت تدافعي و كمتر از حد مطلوب نيز داشته باشد. در حقيقت، كاهش مداومي در توليد انسولين در سلول‌هاي بتا در ديابت نوع II وجود دارد كه شناخته شده است و به تشديد كنترل قند خون مربوط مي‌شود. (در اين شرايط بيماران در نهايت نيازمند درمان با انسولين هستند).
در پايان كبد اين بيماران از طريق فرآيندي به نام گلوكونئوژنز بر خلاف افزايش ميزان قند خون، همچنان به توليد قند ادامه مي‌دهد، در حالي كه گفته مي‌شود ديابت نوع II بيشتر در افراد بالاي 30 سال اتفاق مي‌افتد و شيوع آن با بالا رفتن سن افزايش مي‌يابد.
ما شاهد وضعيت هشدار دهنده‌اي هستيم كه طي آن تعداد بيماران مبتلا به ديابت نوع II كه به سختي به نوجواني مي‌رسند در حال افزايش است در حقيقت براي نخستين بار در تاريخ بشر، ديابت نوع II در حال حاضر شايع‌تر از ديابت نوع I در ميان كودكان است. اغلب اين موارد نتيجه‌ي مستقيم عادت‌هاي غذايي نامناسب، اضافه وزن بدن و انجام ندادن ورزش است.
در حالي كه وراثت عامل بسيار مهمي در ابتلا به اين نوع ديابت مي‌باشد، عوامل خطر آفرين ديگري نيز وجود دارد؛ مهمترين آنها چاقي مي‌باشد. بين ميزان چاقي و خطر ابتلا به ديابت نوع II رابطه مستقيم وجود دارد و اين مسئله در مورد كودكان و همچنين بزرگسالان صادق مي‌باشد. تخمين زده مي‌شود كه شانس ابتلا به ديابت با افزايش 20 درصد وزن بدن دو برابر مي‌شود.
در رابطه با سن، داده‌ها نشان مي‌دهد كه پس از گذشت هر دهه از سن افراد پس از سن 40 سالگي و بدون در نظر گرفتن وزن بدن، امكان ابتلا به ديابت نيز افزايش مي‌يابد.
شيوع ديابت در ميان افراد 65 تا 74 سال تقريباً 20% مي‌باشد. ديابت نوع II نيز بيشتر در ميان گروه‌هايي از نژادهاي خاص شايع مي‌باشد. ديابت بيشتر در زناني كه سابقه ديابت در دوران بارداري را دارند اتفاق مي‌افتد.
ديابت در دوران بارداري به طور موقت اتفاق مي‌افتد تغييرات هورموني شديد در طول دوران بارداري ممكن است باعث افزايش قند خون در افرادي گردد كه از نظر وراثتي زمينه ابتلا به آن را دارند.
افزايش قند خون در دوران بارداري، ديابت بارداري ناميده مي‌شود. ديابت بارداري معمولاً زماني از بين مي‌رود كه نوزاد متولد مي‌شود، با اين حال 25 تا 50% زنان مبتلا به ديابت بارداري در نهايت بعدها به ديابت نوع II مبتلا خواهند شد به خصوص در افرادي كه در طول بارداري به تزريق انسولين نياز دارند و افرادي كه پس از زايمان اضافه وزن دارند.
ديابت ثانويه به افزايش قند خون از ديدگاه پزشكي ديگري اطلاق مي‌شود. ديابت ثانويه ممكن است زماني رخ دهد كه بافت لوزالمعده كه وظيفه توليد انسولين را به عهده دارد در اثر بيماري از جمله التهاب مزمن پانكراس (التهاب لوزالمعده در اثر وجود سم‌هايي مانند افزايش شديد الكل) ضربه يا جراحي و برداشتن لوزالمعده از بين برود.
همچنين ممكن است ابتلا به ديابت ناشي از عوامل ايجاد كننده اختلالات هورموني، مانند افزايش بيش از حد توليد هورمون رشد (آكرومگالي) و سندروم كوشينگ باشد.
در بيماري آكرومگالي وجود تومور در غده‌ي هيپوفيز واقع در پايه مغز موجب افزايش توليد هورمون رشد و در نتيجه افزايش قند خون مي‌شود. در سندرم كوشينگ غدد فوق كليوي به مقدار زيادي كورتيزول توليد مي‌كنند كه موجب بالا رفتن قند خون مي‌شود.
علاوه‌بر اين مصرف بعضي از داروها نيز ممكن است موجب سخت‌تر شدن كنترل ديابت، با ابتلا به ديابت “نهفته‌ي كنترل نشده” گردد. اين امر زماني شايع‌تر است كه از داروهاي استروئيدي مانند پريدينزون يا داروهايي براي درمان ايدز استفاده مي‌شود.
ـ ديابت آبستني
بعضي از زنان كه سابقه ابتلا به مرض قند ندارند، ممكن است در دوران بارداري دچار مرض قند شوند. اين مورد ديابت مربوط به بارداري ناميده مي‌شود. دليل بروز بيماري آن است كه هورمون‌هاي توليد شده توسط جفت در كار انسولين بدن دخالت مي‌كنند و باعث مي‌شود كارايي كم‌تر از حد معمول داشته باشد. اين ديابت از نوع غير وابسته به انسولين مي‌باشد و ممكن است تنها با رژيم كنترل شود. اگر در مقابل رژيم واكنش نشان ندهد، زن در طول بقيه بارداري بايد انسولين مصرف كند، زنان مبتلا به ديابت در دوران بارداري در آينده بيشتر در معرض ابتلا به ديابت قرار دارند.
ـ ساير انواع اختصاصي ديابت
اين گروه روي هم رفته 1 تا 2 درصد موارد ديابت را تشكيل مي‌دهد. ديابت‌هاي نوع بلوغ جوانان به صورت اتوزومي غالب به ارث مي‌رسند و هايپرگلايسمي بيش از 25 سالگي ظاهر مي‌شود.
در گروه كوچك حالات مقاومت ژنتيكي نسبت به انسولين اختلال عمل انسولين ناشي از نقص مولكول گيرنده انسولين (مقاومت به انسولين نوع A ، Lepracleuxisum ، سندروم رابسون مندل هال) يا ناهنجاري‌هايي در مسير انتقال پيام پس از گيرنده (ديابت ليپواتروفيك) است.
چندين هورمون متقابل انسولين (گلوكاگون، كاتكولامين‌ها، كورتيزول و هورمون رشد) وجود دارند كه اثر انسولين را خنثي كرده و مقاومت به انسولين را افزايش مي‌دهد.
هنگامي كه اين هورمون‌ها بيش از حد طبيعي توليد شوند بروز ديابت را تسريع مي‌كنند. فزوني آلدسترون از طريق ايجاد هيپوكالمي (كاهش پتاسيم) و افزايش سوماتواستاتين) توسط تومور مي‌تواند ترشح انسولين را مختل كرده ايجاد ديابت نمايد.
افزايش قند خون در اين موارد با برداشت موفقيت‌آميز تومور مسبب بر طرف مي‌شود. مكانيسم‌هاي ديابت ناشي از دارو يا ديابت ناشي از مواد شيميايي به عامل سبب بستگي دارد و عبارتند از:
1. تخريب سلول بتا
2. اخلال عمل انسولين
3. مقاومت محيطي به انسولين
4. اختلال تبديل پروانسولين به انسولين
در برخي انواع ديابت ايمني، پادتن‌هاي ضد گيرنده انسولين ممكن است حالت مسدود داشته باشند (و مقاومت به انسولين ايجاد كنند) و يا حالت تحريكي داشته باشند (و كاهش قند خون را به وجود آورند,( رجبيان رضا ؛ 1370 ديابت ، انتشارات دانشگاه علوم پزشکي مشهد )( ) کاتولوگ ديابت بريتانيا ؛ ژانويه 2009 ، نوروپاتي و ديابت، اطلاعات ديابت ).
سندرم مقاومت به انسولين
اين حالت كه سندرم متابوليك (پلوري) سندرم ريون و سندرم X نيز ناميده مي‌شود، زير گروهي از ديابت قندي محسوب نمي‌شود؛ اما ارتباط نزديكي با آن دارد و دست كم 50 تا 75 ميليون نفر را در ايالات متحده آمريكا مبتلا ساخته است.
اين سندرم مجموعه‌اي از يافته‌هاي باليني و آزمايشگاهي است كه عبارتند از: عدم تحمل گلوكز، مقاومت به انسولين، هيپرانسولينمي (جبراني)، چاقي (مركزي، شكمي يا “احشايي”)، ديس ليپيدمي، هيپرتري گليسريدمي، افزايش ليپو پروتئين كم تراكم (LDL) و يا پايين بودن ليوپروتئين پرتراكم (HDL) ، فشار خون بالا، افزايش مهار كننده نوع I فعال كننده پلا سمينوژن، هيپراوريسمي (افزايش اوره خون و اختلال عملكرد اندوتليال).
اين سندرم با افزايش قابل ملاحظه خطر بروز بيماري آترواسكلروتيك عروق همراه است(طهوري زهرا؛ بيگدلي فاطمه ،1391 ديابت(مرض قند ) چاپ اول ، ناشر آسمان علم ).
اثرات ديابت شيرين بر دستگاه تناسلي نر
1. كاهش توليد تستوسترون
2. تحليل غدد زميمه توليد مثلي
3. كاهش ميل جنسي
4. كاهش رفتارهاي جنسي
5. كاهش اسپرماتوژنز
6. كاهش حركت اسپرم
7. كاهش تعداد اسپرم
8.افزايش اسپرم‌هاي ناهنجار (کاتولوگ ديابت بريتانيا ؛ مارس 2009 ، هايپوگلدسيما ، اطلاعات ديابت ).
روش‌هاي ممكن در پيشگيري از ديابت مليتوس نوع II
اصلاح و پيشگيري از چاقي: با توجه به ارتباط نزديك بين چاقي و ديابت نوع II ، پيشگيري از اين بيماري تا حد زيادي بستگي به كنترل وزن بدن دارد. خودداري از مصرف غذاهاي پرچرب (كه منجر به كاهش در انرژي مصرفي و افزايش حساسيت بدن نسبت به انسولين مي‌شوند).
استفاده حجم نسبتاً بالايي كربوهيدرات غذا از منابع تصفيه نشده كه بايد محتوي فيبر قابل جذب نيز باشد.
خودداري يا احتياط در استفاده از داروهاي ديابت‌زا.
افزايش فعاليت بدني كه بيشترين سودمندي را بر حساسيت نسبت به انسولين، صرف نظر از اثراتش بر وزن، دارد.
آنچه بايد از افراد در معرض خطر بالاي پيشرفت ديابت نوع I انتظار داشت آن است كه تا حد زيادي مراقب وزن خود باشند و براي حفظ سلامت، وزن اضافي خود را كم كنند.
فعاليت منظم جسمي بايد در درمان و پيشگيري اوليه ديابت يك هدف عمده باشد. تصور مي‌شود افزايش فعاليت بدني شروع ديابت مليتوس نوع I را به تأخير مي‌اندازد. همچنين تغيير در شكل و اندازه عضله در نتيجه تمرينات ورزشي در پيشگيري از ديابت اهميت دارد) رجبيان رضا ؛ 1370 ديابت ، انتشارات دانشگاه علوم پزشکي مشهد).
علائم ديابت
ـ علائم اوليه ديابت درمان نشده به افزايش ميزان قند خون و كاهش قند در ادرار مربوط مي‌شود. مقادير زياد قند در ادرار ممكن است موجب افزايش خروجي ادرار و در نتيجه از دست رفتن آب بدن گردد؛ از دست رفتن آب بدن موجب افزايش تشنگي و مصرف آب مي‌گردد.
ـ عدم طبيعي عمل كردن انسولين روي متابوليسم پروتئين، چربي و كربوهيدرات‌ تأثير مي‌گذارد، انسولين نوعي هورمون تركيبي است، يعني هورموني است كه بدن را وادار به ذخيره بيشتر چربي و پروتئين مي‌كند.
ـ وجود هر گونه نقص نسبي يا مطلق انسولين سرانجام موجب افزايش وزن بدن برخلاف افزايش اشتهاي بدن مي‌گردد.
ـ برخي از بيماران مبتلا به ديابت همچنين از خستگي، تهوع و استفراغ شكوه مي‌نمايند.
ـ بيماران مبتلا به ديابت در معرض ابتلا به عفونت‌هاي مثانه، پوست و ناحيه واژن مي‌باشند.
ـ تغييرات ميزان قند خون ممكن است موجب تاري ديد گردد. افزايش شديد قند خون ممكن است موجب لكارژي (افزايش سطح هوشياري) و اغما گردد.
چگونگي تشخيص ديابت
ـ تست گلوكز (قند) خون ناشتا قسمت گلوكز (قند) خون ناشتا يكي از بهترين روش‌هاي تشخيص ديابت مي‌باشد. انجام اين تست آسان و راحت مي‌باشد. پس از اينكه فرد در طول شب (حداقل 8 ساعت) ناشتا بوده است، نمونه‌اي ساده از خون گرفته و به منظور تجزيه و تحليل به آزمايشگاه فرستاده مي‌شود.
ـ ميزان قند خون طبيعي بدن در شرايط ناشتا كمتر از mg/dl100 (دسي‌ليتر) مي‌باشد.
ـ چنانچه ميزان قند خون ناشتا در دو تست يا بيشتر در روزهاي مختلف بيش از 126 ميلي‌گرم باشد نشان دهنده ابتلا به ديابت است.
ـ تست قند خون تصادفي را نيز مي‌توان به منظور تشخيص ديابت انجام داد. چنانچه ميزان قند خون 200 ميلي‌گرم در دسي‌ليتر يا بيشتر باشد نشان دهنده ابتلا به ديابت مي‌باشد.
چنانچه ميزان قند خون ناشتا بالاتر از 100 ميلي‌گرم در دسي‌ليتر باقي بماند، اما محدوده آن بين 100 تا 126 ميلي‌گرم در دسي‌ليتر باشد به اين عارضه نقص گلوكز ناشتا گفته مي‌شود. چنانچه در افرادي که اين عارضه را دارا ميباشند وجود ديابت تشخيص داده نشود اين شرايط خطر و نگراني‌هاي خاص خود را به همراه دارد.
تست تحمل گلوكز خوراكي
تست تحمل گلوكز خوراكي هر چند ديگر به طور معمولي مورد استفاده قرار نمي‌گيرد، معيار طلايي براي تشخيص ديابت نوع II محسوب مي‌شود. اين تست بيشتر به منظور تشخيص ديابت بارداري و در شرايط قبل از ابتلا به ديابت مانند سندرم تخمدان پلي‌كيستيك، انجام مي‌شود.
براي انجام تست تحمل گلوكز خوراكي فرد بايد در طول شب (حداقل 8 ساعت و نه بيشتر از 16 ساعت) ناشتا باشد. سپس ابتدا تست گلوكز خون ناشتا انجام مي‌شود.
پس از انجام اين تست، فرد به مقدار 750 گرم گلوكز (در افراد باردار 100 گرم) دريافت مي‌كند.
روش استاندارد به اين صورت است كه گلوكز خوراكي را به صورت



قیمت: تومان


پاسخ دهید