دانشگاه آزاد اسلامي
واحد رشت
دانشکده علوم انساني
گروه آموزشي جغرافيا
پايان‎نامه تحصيلي جهت اخذ درجه کارشناسي ارشد رشته: جغرافيا گرايش: سياسي
عنوان
تحليل نقش شهرستان بندرانزلي در سازماندهي فضاي سياسي استان گيلان
استاد راهنما
دکتر سيدعلي پور فيکوهي
استاد مشاور
دکتر عليرضا کشوردوست
نگارنده
محمود رمضاني بدر
پاييز 1392
تقدير و تشكر
با سپاس فراوان از جناب آقاي دکتر سيد علي پور فيکوهي بعنوان استاد راهنما و جناب آقاي دکتر عليرضا کشور دوست استاد مشاور که در نوشتن و به ثمر رساندن اين پايان نامه مرا ياري نمودند. و همچنين جناب آقاي دکتر که زحمت داوري اين پايان‌نامه را قبول فرمودند.تشکر مي نمايم.
و با تشکر فراوان از زحمات آقاي دکتر تيمور آمار مدير محترم گروه جغرافيا و ساير اساتيد بزرگوار گروه جغرافياي دانشگاه آزاد اسلامي که افتخار دانشجويي در محضرشان را داشتم .
تقديم به :
پدرم، که در وصف مهرباني، تلاش و پشتکار، درستکاري، حق طلبي و تمام خصلت هاي انساني او قاصرم؛
مادرم، که ستوني استوار، چون کوه و سنگ صبور براي حفظ کانون خانواده بوده و مي باشد.
همسرم، که نهايت مهر و محبت، تلاش و پشتکار و عشق جاودانه زندگي ام مي باشد .
فرزندم، که با صبر و بردباري خويش در اين ايام مرا ياري نمود.
فهرست مطالب
عنوان صفحه
چکيده1
مقدمه2
فصل اول : کليات تحقيق
1-1 بيان مسئله5
1-2 ضرورت تحقيق5
1-3 اهداف تحقيق6
1-4 سوال تحقيق6
1-5 فرضيات6
1-6 روش تحقيق6
1-6-1 جامعه آماري7
1-6-2 روش گردآوري اطلاعات7
1-6-3 ابزار گردآوري تحقيق7
1-6-4 روش تجزيه و تحليل اطلاعات8
1-7 سوابق تحقيق8
1-8 محدوديت هاي تحقيق9
1-9 محدوده و قلمرو تحقيق10
1-10 واژه ها ومفاهيم10
1-10- 1 استان10
1-10-2 شهرستان11
1 ـ 10 ـ 3 فضا11
1 -10-4 فضاي سياسي11
1 -10-5 ساماندهي فضايي11
1 -10-6 ساماندهي سياسي فضا12
1 -10-7 تحليل12
فصل دوم : مباني نظري تحقيق
2-1 ناحيه سياسي14
2-2 فضا15
2-2 -1 تقسيمات بنياني فضا15
2-2-2 فضاي جهاني16
2-2-2 -1 عرصه بين المللي16
2-2-2 -2 عرصه ي فراملي16
2-2-2 -3 فضاي سياره اي17
2-3 سازماندهي18
2-4 سازماندهي هاي بين المللي18
2-5 سازماندهي فضا19
2-5-1 سازماندهي سياسي فضا و اهميت آن20
2-5-2 اهداف سازماندهي سياسي فضا21
2-6 عناصر و شاخص‏هاي سازماندهي سياسي فضا22
2-6-1 شاخص جمعيت22
2-6-2 شاخص‏هاي جغرافيايي23
2-6-3 شاخص سياسي23
2-7 فرآيند سازماندهي سياسي فضا24
2-8 سازماندهي و مديريت مکان و ناحيه سياسي26
2-9 عوامل موثر بر شکل گيري فرايند سازماندهي سياسي فضا27
2-10 اهداف عمده سازماندهي سياسي و مديريت ناحيه28
2-11 ملاحظات لازم در سازماندهي سياسي فضا28
2-12 نظامهاي حکومتي مديريت سياسي فضا29
2-12 -1 الگوي بسيط يا تک ساخت29
2-12 -2 الگوي ترکيبي و فدرال30
2-12-3 الگوي ناحيه اي30
2-13 تمرکز و عدم تمرکز در نظام سياسي30
2-14دولت و حکومت محلي31
فصل سوم : عرصه جغرافيايي پژوهش
3-1- ويژگي هاي طبيعي33
3-1-1- موقعيت جغرافيايي33
3-1-2- زمين شناسي بندرانزلي35
3-1-3- توپوگرافي37
3-1-4- اقليم37
3-1-4-1- درجه حرارت38
3-1-4-2- بارندگي40
3-1-4-3- رطوبت نسبي41
3-1-4-4- باد41
3-1-4-4-1- بادهاي محلي بندرانزلي42
3-1-4-5- منابع آب43
3-1-4-6- خاک43
3-2- ويژگي هاي انساني44
3-2- 1- جمعيت و ساخت جنسي44
3-2-2- ترکيب و نوع خانوار46
3-2-3- تراکم جمعيت47
3-2-4- سواد48
3-2-5- گروه هاي سني49
3-2-6- مهاجرت50
3-2-7 فعاليت هاي اقتصادي51
3-2-7-1- اشتغال52
3-2-8- مرفولوژي شهري و ساختار فضايي- کالبدي55
3-2-8-1-تحليل معماري و طراحي شهري در ساختار فضايي- کالبدي محدوده مطالعات55
3-2-8-2- معماري در سکونتگاه هاي شهري56
3-2-8-3- خيابان هاي پاسداران و اطباء 56
3-2-8-3-1- سيما و منظر شهري 56
3-2-8-3-2- معابر اصلي57
3-2-8-3-3- معابر فرعي ودسترسي هاي محلي57
فصل چهارم : يافته هاي تحقيق
4-1 يافته هاي تحقيق59
فصل پنجم : آزمون فرضيه ها، نتيجه گيري و ارائه راهکارها و پيشنهادات
5-1آزمون فرضيه ها85
5-2 نتيجه گيري86
5-3 ارائه راهکار ها و پيشنهادات88
منابع89
فهرست جداول
عنوان صفحه
جدول3-1- تقسيمات سياسي شهرستان بندرانزلي 138533
جدول 3-2- ميانگين دمايي ماهانه ي ايستگاه بندر انزلي (1390)39
جدول 3-3- تغييرات ساليانه پارامترهاي دما40
جدول3-4- جمعيت سال (1385-1345)45
جدول3-5- خانوار در سالهاي(1385-1345)47
جدول 3-6- تراکم جمعيت در سالهاي (1385-1345)47
جدول3-7- گروه سني 7 ساله و بيشتر(1385-1345)48
جدول 3-8- گروههاي سني سالهاي (1385-1345)49
جدول 3-9- فعاليت افراد 10 ساله و بيشتر بر حسب جنس(1385-1345)53
جدول3-10- جمعيت 10ساله و بيشتربر حسب وضعيت شاغل و بيکار‹‹مرد››(1385-1345)54
جدول3-11- جمعيت 10ساله و بيشتر برحسب وضعيت شاغل و بيکار‹‹زن››(1385-1345)54
جدول 4-1 جنسيت پاسخ دهندگان59
جدول 4-2 وضعيت سني پاسخ دهندگان60
جدول 4-3 ميزان سواد پاسخ دهندگان61
جدول 4-4 وضعيت شغلي پاسخ دهندگان62
جدول 4-5 سابقه سکونت در شهرستان63
جدول 4-6 ميزان آشنايي سازماندهي فضاي سياسي64
جدول 4-7 چگونگي سازماندهي فضاي سياسي در استان گيلان66
جدول 4-8 ميزان تاثيرگذاري تغييرات مديريتي در سازماندهي سياسي استان گيلان67
جدول4-9 ميزان تاثيرگذاري بومي بودن و قوميت در سازماندهي فضاي سياسي استان گيلان68
جدول 4-10 ميزان آشنايي با شهرستان انزلي69
جدول 4-11 ميزان نقش شهرستان بندر انزلي رادر سازماندهي فضاي سياسي استان گيلان70
جدول 4-12 مولفه هاي تاثيرگذار شهرستان انزلي در سازماندهي فضاي سياسي استان گيلان71
جدول 4-13 ميزان تاثيرمنطقه آزاد تجاري در سازماندهي فضاي سياسي شهرستان بندرانزلي74
جدول 4-14 ميزان تاثيرگذاري موقعيت جغرافيايي و شرايط خاص شهرستان بندرانزلي76
جدول 4-15 مشارکت مردم و حل مشکلات سازماندهي فضاي شهرستان78
جدول 4-16 ميزان نقش مديران و مسئولين در سازماندهي فضاي سياسي شهرستان انزلي79
جدول 4-17 ميزان مناسبت سازماندهي فضاي سياسي در شهرستان بندرانزلي80
جدول 4-18 چگونگي جايگاه شهرستان انزلي در سازماندهي فضاي سياسي استان گيلان81
فهرست نمودارها
عنوان صفحه
نمودار3-1- تغييرات ماهيانه پارامترهاي دما در ايستگاه بندرانزلي39
نمودار3-2-تغييرات ميانگين ماهانه بارندگي در ايستگاه بندرانزلي40
نمودار3-3-ميانگين ماهيانه پارامترهاي رطوبت نسبي در ايستگاه بندرانزلي41
نمودار3-4-جهت و سرعت بادغالب درايستگاه بندرانزلي42
نمودار3-5-ميانگين سرعت ماهيانه باددرايستگاه بندرانزلي43
نمودار3-6- روند تغييرات جمعيت شهرستان بندرانزلي در سالهاي (1390-1345)46
نمودار شماره 3-7 تغييرات جمعيت زن و مرد در دوره آماري46
جدول 3-8- تراکم جمعيت در سالهاي (1390-1345)48
نمودار3-9-گروه سني 7 ساله و بيشتر(1385-1345)49
نمودار3-10- کلي گروههاي سني سالهاي (1385-1345)50
نمودار3-11- فعاليت افراد 10 ساله و بيشتر بر حسب جنس(1385-1345)53
نمودار3-12- جمعيت 10ساله و بيشتربرحسب وضعيت شاغل و بيکار‹‹مرد››(1385-1345)54
نمودار3-13- جمعيت 10ساله و بيشتر برحسب وضعيت شاغل و بيکار‹‹زن›› (1385-1345)54
نمودار 4-1 جنسيت پاسخ دهندگان59
نمودار 4-2 وضعيت سني پاسخ دهندگان60
نمودار 4-3 ميزان سواد پاسخ دهندگان61
نمودار 4-4 وضعيت شغلي پاسخ دهندگان62
نمودار 4-5 سابقه سکونت در شهرستان63
نمودار 4-6 ميزان آشنايي سازماندهي فضاي سياسي65
نمودار 4-7 چگونگي سازماندهي فضاي سياسي در استان گيلان66
نمودار 4-8 ميزان تاثيرگذاري تغييرات مديريتي در سازماندهي سياسي استان گيلان67
نمودار 4-9 ميزان تاثيرگذاري بومي بودن و قوميت در سازماندهي فضاي سياسي استان گيلان68
نمودار 4-10 ميزان آشنايي با شهرستان انزلي69
نمودار 4-11 ميزان نقش شهرستان بندر انزلي رادر سازماندهي فضاي سياسي استان گيلان71
نمودار 4-12مولفه هاي تاثيرگذار شهرستان انزلي در سازماندهي فضاي سياسي استان گيلان72
نمودار 4-13 ميزان تاثيرمنطقه آزاد تجاري در سازماندهي فضاي سياسي شهرستان بندرانزلي75
نمودار 4-14 ميزان تاثيرگذاري موقعيت جغرافيايي و شرايط خاص شهرستان بندرانزلي76
نمودار 4-15 مشارکت مردم و حل مشکلات سازماندهي فضاي شهرستان78
نمودار 4-16 ميزان نقش مديران و مسئولين در سازماندهي فضاي سياسي شهرستان انزلي79
نمودار 4-17 ميزان مناسبت سازماندهي فضاي سياسي در شهرستان بندرانزلي81
نمودار 4-18 چگونگي جايگاه شهرستان انزلي در سازماندهي فضاي سياسي استان گيلان82
فهرست نقشه ها
عنوان صفحه
نقشه 3-1 موقعيت محدوده مورد مطالعه34
نقشه 3-2 نقشه زمين شناسي انزلي36
فهرست اشکال
عنوان صفحه
عکس شماره 1-1 نمايي از بندرانزلي10
عکس شماره 4-1 نمايي دور از منطقه تجاري و شهر انزلي70
عکس شماره4-2 نمايي از منطقه تجاري کاسپين72
عکس شماره4-3 نمايي از سواحل زيباي انزلي73
عکس شماره 4-4نمايي از گمرک انزلي73
عکس شماره 4-5 نمايي از کشتي ميرزا کوچک خان در سواحل انزلي73
عکس شماره 4-6 نمايي از منطقه آزاد تجاري75
عکس شمار ه 4-7 نمايي از موقعيت و شرايط خاص جغرافيايي شهرستان بندر انزلي77
عکس شماره 4-8 نمايي از اداره بنادر شهرستان بندر انزلي80
چکيده
اين تحقيق با استفاده از روش توصيفي و تحليلي و با بهره گيري از پرسشنامه، مطالعات و مشاهدات ميداني به تحليل نقش شهرستان بندرانزلي درسازماندهي فضاي سياسي استان گيلان پرداخته وهدف از اين تحقيق تحليل نقش شهرستان بندر انزلي در سازماندهي فضاي سياسي استان گيلان و شناسايي نقاط ضعف و قوت بندر انزلي درسازماندهي سياسي استان گيلان، و تبيين موقعيت جغرافيايي تاثير گذار بر توسعه فضاي سياسي شهرستان انزلي مي باشد. در اين تحقيق با توجه به روش مورگان تعداد 384 نفر از جمعيت موجود در شهرستان بندرانزلي بصورت تصادفي مورد ارزيابي قرارداده که به شرح زير مي باشد.
بيش از نيمي از پاسخ دهندگان نقش شهرستان بندرانزلي رادرسازماندهي فضاي سياسي استان گيلان بسيارزيادوزياد بيان نموده و معتقدند وجودمنطقه آزاد تجاري، سواحل و توريستي بودن، نقش بندري و گمرک و موقعيت خاص جغرافيايي شهرستان از مولفه هاي تاثيرگذاراين شهرستان را در سازماندهي فضاي سياسي استان گيلان مي باشد.و در خصوص موقعيت جغرافيايي و شرايط خاص شهرستان بيش از نيمي از پاسخ دهندگان موقعيت جغرافيايي و شرايط خاص اين شهرستان را از نظر مولفه هاي تاثيرگذار در سازماندهي فضاي سياسي استان گيلان بسيارزيادوزياد بيان نموده اند و درارتباط با نقش و تاثير منطقه آزاد تجاري اکثرپاسخ دهندگان تاثير منطقه آزاد تجاري را در سازماندهي فضاي سياسي شهرستان بسيارزيادو زياد بيان نموده اند.
واژگان کليدي: نقش، سازماندهي، فضاي سياسي، شهرستان بندرانزلي، استان گيلان
مقدمه
سازماندهي سياسي فضا، اگر مهم‏ترين بحث دولت‏هاي مدرن نباشد بدون ترديد يکي از حساسترين و مهم‏ترين مباحث آنها مي‏باشد که عوامل سياسي و اجتماعي، تاريخ و فرهنگ يک جامعه را به کمک مي‏طلبد. مبحث سازماندهي سياسي فضا، تا بدان حد داراي اهميت است که به عنوان شاخصي براي گونه شناسي نظام‏هاي حکومتي نيز بکار مي‏رود. بنابراين مي‏توان گفت سازماندهي سياسي فضا، تقسيم‏بندي يک پهنه سرزميني براساس عوامل و محدوده‏هاي همگن اجتماعي، محيطي، اقتصادي، سياسي و اداري توسع? پايدار و به منظور ايفاي نقش سياسي مي‏باشد . لذا دولتها به دليل اهميت سازماندهي سياسي فضا در توسعه کشورهايشان نسبت به تقسيم فضاي سرزمين خود به شکل مناسب و بهينه جديت خاصي دارند. سطح اختيارات و قدرت تصميم‏گيري و کارکرد سياسي واحدهاي تقسيماتي درون کشوري تا حد زيادي تابع نوع دولت و سيستم سياسي سطح ملي مي‏باشد. در واقع سازماندهي سياسي فضا، ازاهم مسائلي است که يک کشور در حال رشد بايد براي انجام برنامه‏ريزي‏هاي اقتصادي و اجتماعي و اداري بهترين سرزمين و بهره‏برداري بيشتر به آن توجه نمود. مادامي که سازماندهي صحيحي نداشته باشيم بازده هرگونه برنامه‏ريزي در سطح ملي، منطقه‏اي و محلي ناچيز و احتمالاً مغشوش خواهد بود. بنابراين اين پايان نامه در صدد است تا به تعيين نقش شهرستان بندرانزلي درسازماندهي فضاي سياسي استان گيلان پرداخته و بر اين اساس و با توجه به موارد فوق به پنج فصل زير تقسيم مي گردد.
فصل اول : کليات تحقيق که در آن بيان مسئله، ضرورت تحقيق، اهداف تحقيق، سوال تحقيق فرضيه هاي تحقيق، روش تحقيق، جامعه آماري، روش گردآوري اطلاعات، ابزار گردآوري تحقيق، روش تجزيه و تحليل اطلاعات، سوابق تحقيق، محدوديت هاي تحقيق، محدوده و قلمرو تحقيق، واژه ها ومفاهيم اشاره گرديده است.
فصل دوم: مباني نظري تحقيق که در آن به موارد زير پرداخته شده است
ناحيه سياسي، فضا، تقسيمات بنياني فضا، فضاي جهاني، عرصه بين المللي، عرصه ي فراملي، فضاي سياره اي، سازماندهي، سازماندهي هاي بين المللي، سازماندهي فضا، سازماندهي سياسي فضا و اهميت آن، اهداف سازماندهي سياسي فضا، عناصر و شاخص‏هاي سازماندهي سياسي فضا، فرآيند سازماندهي سياسي فضا، سازماندهي و مديريت مکان و ناحيه سياسي، عوامل موثر بر شکل گيري فرايند سازماندهي سياسي فضا
اهداف عمده سازماندهي سياسي و مديريت ناحيه، ملاحظات لازم در سازماندهي سياسي فضا، نظامهاي حکومتي مديريت سياسي فضا و غيره مي باشد.
فصل سوم: عرصه جغرافيايي پژوهش در اين فصل به مواردي از جمله
ويژگي هاي طبيعي، موقعيت جغرافيايي، زمين شناسي بندرانزلي، توپوگرافي، اقليم، منابع آب، خاک
ويژگي هاي انساني، جمعيت و ساخت جنسي، ترکيب و نوع خانوار، تراکم جمعيت، سواد، گروه هاي سني
مهاجرت، فعاليت هاي اقتصادي، مرفولوژي شهري و ساختار فضايي- کالبدي وغيره پرداخته شده است
فصل چهارم: يافته هاي تحقيق که به تجزيه و تحليل پرسشنامه ها پرداخته شده است.
فصل پنجم:آزمون فرضيه ها، نتيجه گيري و ارائه راهکارها وپيشنهادات ودر نهايت منابع و مآ خذ مي باشد.

1-1 بيان مسئله
سازماندهي سياسي فضا يکي از مهمترين و حساسترين وظايف مسئولين کشور ها بشمار مي رود. اين امر به منظور مديريت بهينه و پايدار سرزمين و با هدف حفظ و تداوم يکپارچگي در سطوح ملي، محلي و منطقه اي انجام مي شود. به دليل اهميت سازماندهي فضا در توسعه، معمولا دولتها نسبت به تقسيم فضاي سرزميني خود به شکل مطلوب و مناسب جديت خاصي دارند.از زمان شکل گيري نخستين حکومتهاکه به صورت قبيله اي اداره مي شدند تا حکومتهاي مدرن امروزي به نوعي سازمان دهي سياسي فضا درگسترش دموکراسي و حاکميت هر منطقه بوده و تبيين و تاثير آن برساختار فضاي سياسي آن منطقه مي باشد.
شهرستان بندرانزلي از نظر سازماندهي فضاي سياسي داراي يک شهر به نام انزلي، يک بخش به نام بخش مرکزي با دو دهستان به نام هاي دهستان چهارفريضه با 21 آبادي و دهستان ليجارکي حسن رود با 7 آبادي مي باشد.اين شهرستان از ديرباز بعنوان دروازه ي اروپا شناخته شده و در حال حاضر به عنوان بزرگترين بندر حوزه ي جنوبي درياي خزر از اهميت بسيار زيادي در ملاحظات سياسي و اقتصادي منطقه برخوردار است. از نقطه نظر نظامي حضورناوگان منطقه ي چهارم دريايي در اين شهرستان نشان دهنده ي اهميت بسيار زياد آن در معادلات منطقه بوده و از نظر اقتصادي با وجود منطقه آزاد تجاري د راين شهرستان جايگاه خاصي در استان گيلان و کشور دارد. نظر به اهميت اين شهرستان در استان گيلان از نظر سياسي و اقتصادي وتعيين جايگاه هر شهرستان با توجه به موقعيت جغرافيايي خود در سازماندهي فضاي سياسي استان گيلان، اين پايان نامه در تلاش است تا نقش شهرستان بندر انزلي را در سازماندهي فضاي سياسي استان گيلان تعيين نمايد. در اين تحقيق سازماندهي سياسي فضا دراستان گيلان بعنوان متغير وابسته وشهرستان بندر انزلي بعنوان متغير مستقل مي باشد.
1-2 اهميت وضرورت تحقيق
اهميت و ضرورت اين پژوهش از آنجا ناشي مي شود که با مطالعات و بررسي هاي به عمل آمده و با توجه به تحقيقات صورت گرفته در ارتباط با تعيين جايگاه شهرستان بندر انزلي و تاثيرآن بر سازماندهي فضاهاي سياسي استان گيلان محدود و اندک مي باشد . لذا به نظر مي رسد با انجام اين پژوهش تا حدودي خلأ و جاي خالي پژوهش ها وتحقيقات صورت گرفته در اين زمينه مرتفع گردد . و از سوي ديگر اهميت اين موضوع از آنجا ناشي مي شود که تعيين نقش شهرستان انزلي با دارا بودن منطقه آزاد تجاري و سواحل زيبا مي تواند در سازماندهي فضاي سياسي استان اقدامات بهتري داشته باشد.
1-3 اهداف تحقيق
مهمترين اهداف اين تحقيق به شرح زير است:
– تعيين جايگاه شهرستان بندر انزلي در سازماندهي فضاي سياسي استان گيلان
– شناسايي نقاط ضعف و قوت بندر انزلي در سازماندهي سياسي استان گيلان
-تبيين موقعيت جغرافيايي تاثير گذار بر توسعه فضاي سياسي شهرستان انزلي
1-4 سوال تحقيق
سوالهاي اين پژوهش عبارتند از :
مولفه هاي تاثير گذار شهرستان بندر انزلي در سازماندهي فضاي سياسي استان گيلان کدامند؟
آياسازمان منطقه آزاد تجاري در سازماندهي فضاي سياسي شهرستان بندر انزلي نقش دارد؟
1-5 فرضيه هاي تحقيق
با توجه به سوالهاي تحقيق، فرضيه هاي زير مطرح است:
موقعيت جغرافيايي و شرايط خاص شهرستان بندر انزلي از مولفه هاي تاثير گذار در سازماندهي فضاي سياسي استان گيلان مي باشد.
سازمان منطقه آزاد تجاري در سازماندهي فضاي سياسي شهرستان بندر انزلي نقش دارد.
1-6 روش تحقيق
روش تحقيق در اين پايان نامه توصيفي، تحليلي مي باشد. و به روش کتابخانه اي و اسنادي از طريق مراجعه به کتب، مجلات علمي و پژوهشي، مقالات و سايتهاي اينترنتي گردآوري شده است. روش جمع آوري اطلاعات از منابع مکتوب وکتب موجود کتابخانه هاي حقيقي ومجازي معتبر واسنادي، بهره برداري ازسايت‎هاي اينترنتي معتبرمرتبط با موضوع و بانک هاي اطلاعاتي ونقشه وتصاوير مناطق مورد مطالعه تحقيق مي‎باشد.
1-6-1 جامعه آماري و حجم نمونه
جامعه آماري عبارتست از مجموعه اي از افراد يا واحدهايي که داراي حداقل يک صفت مشترک باشند. معمولا در هر پژوهش جامعه مورد بررسي يک جامعه آماري است که پژوهشگر مايل است درباره آن به مطالعه بپردازد( مقيمي، 1385، 294) در تحقيق فوق جامعه آماري کل شهرستان بندرانزلي مي باشد.
نمونه بخشي از جامعه است که معرف آن مي باشد بعبارت ديگر نمونه عبارتست از تعداد محدودي از آحاد جامعه آماري که بيان کننده ويژگيهاي اصلي جامعه باشدو نمونه گيري يعني انتخاب تعدادي از افراد، اشياء از يک جامعه تعريف شده به عنوان نماينده آن جامعه( دلاور، 1380، ص120)
در اين تحقيق حجم نمونه براساس روش مورگان انتخاب مي گردد . لذا با توجه به جمعيت شهرستان که بالاي 100000 نفر بوده، تعداد 384 نفر بطور تصادفي مورد ارزيابي قرار مي گيرند.
1-6-2 روش گردآوري اطلاعات
در تدوين پيشينه و مباحث نظري تحقيق روش گردآوري اطلاعات به صورت اسنادي و كتابخانه اي و بهره برداري ازسايت هاي اينترنتي معتبرمرتبط با موضوع وبانک هاي اطلاعاتي ونقشه وتصاوير مناطق مورد مطالعه تحقيق بوده و در مطالعات ميداني نيز از داده هاي استخراج شده از پرسشنامه بهره گرفته شده است.

1-6-3 ابزار گردآوري تحقيق
هر يک از روشهاي گردآوري اطلاعات ابزار مخصوص خود را دارند، در روش متن خواني از فيش و در روش آمارخواني از جدول و در روش تصوير خواني از نقشه و کروکي استفاده مي شود . همچنين در اين تحقيق از منابع اينترنتي، بانکهاي اطلاعاتي، شبکه هاي کامپيوتري و ماهواره اي، رسانه ها، مطبوعات، فصلنامه ها و پايان نامه هاي تخصصي و پرسشنامه استفاده شده است.
1-6-4 روش تجزيه و تحليل اطلاعات
موضوع مورد مطالعه در اين پايان نامه از نوع تحقيقات کيفي مي باشد. لذا در اين پايان نامه با استفاده از روش قياسي و استقرايي، پس از جمع آوري اطلاعات از طريق منابع كتابخانه اي و اسنادي و ميداني به سازماندهي و طبقه بندي آنها پرداخته و تجزيه و تحليل اطلاعات از طريق روشهاي توصيفي وآماري غيره انجام خواهد شد.
1-7 سوابق تحقيق
برادن، ( 1383) در کتاب ژئوپليتيک فراگير، اعتقاد دارد که نهادها و سازمانها به عنوان بازوهاي اجرايي سيستم کلان، کارکردها و نقش هاي مشخص امور مربوط به يک واحد سياسي را سازماندهي و مديريت مي‎نمايد. تقسيمات سياسي در ايران داراي سابقه بسيار طولاني است. ايران در کنار امپراتوري هاي يونان و رم باستان براي اداره ي سرزمين پهناور خود ناگزير بود کشور را به واحدهاي کوچکتر تقسيم نمايد. در دوره مادها نخستين تجربه با ارزش براي امور کشور به دست آمد. حکومت مرکزي در مقابل هرگونه ناامني، اغتشاش و جدايي طلبي هم چنين حمله دشمنان خارجي واکنش نشان مي دهد. حکومت با تقسيم قدرت و وظايف بين نمايندگان، اداره امور کشور را ساماندهي مي کرد. در راس هر ساتراپ يا ايالت، سردار نظامي و اشراف (شهربان) مورد اعتماد قرار داشتند.ويژگي کلي در همه اعصار براي سازماندهي فضا بدين گونه بوده است هر چند در سلسله ها و حکومت مختلف تفاوتهايي وجود داشته است.بعد از ورود اسلام به ايران نظام اداري کشور دچار دگرگوني شد . ايران قبل از اسلام از نظام منسجم اداري، سياسي، اقتصادي و نظامي برخوردار بود . اعراب مسلمان اين نظام را از هم پاشيدند و از سوي ديگر الگويي مشخص براي اداره قلمرو گسترده امپراتوري ساساني نداشتند. بنابراين اداره اين حوزه گسترده کار بس دشواري بود بتدريج و آشنا شدن با فرهنگ و تمدن ايراني و استفاده از وزراء و دولتمردان کاردان ايراني سيطره خود را در جامعه گسترش داده و در آن نظم برقرار کردند (اميراحمديان، 1383، ص13).
ميرزايي و همکاران، ( 1391)، در مقاله خود تحت عنوان استان گيلان و تقسيمات کشوري بيان داشته که تقسيمات کشوري از موضوعات بسيار مهم در اداره سرزميني يک واحد سياسي است. نظام تقسيمات کشوري بستر شکل يابي نظام مديريت سرزميني و تشکيلات اداري تقسيم سرزمين به واحدهاي کوچکتر اداري و اختيارات نسبي نظام هاي اداري است. نظام تقسيمات کشوري تشکيل دهنده واحدهاي حکومتي محلي در محدوده هاي سياسي واحدهاي برنامه ريزي هستند. در واقع تقسيمات کشوري يکي از ابزار هاي مهم حکومت براي سازماندهي سياسي فضاي کشور به شمار مي رود که در ايران سابقه ديرينه اي دارد.
پور موسوي، موسي، 1386، در مقاله اي تحت عنوان سازماندهي سياسي فضا و نواحي فرهنگي و کارکردي در ايران معتقد است. عدم انطباق نواحي فرهنگي رسمي و کارکردي در ايران تحت تاثير ملاحظات اداري، دفاعي- امنيتي، رقابتهاي محلي و خدمات رساني بوده است و در برخي موارد نتايج دوگانه اي داشته است به طوري که ناهمگوني بيان شده از يک سو سبب کنترل واگرايي، تقويت همبستگي ملي و حفظ يکپارچگي سرزميني شده است. اما از سوي ديگر با توسعه نا متوازن ناحيه اي قطبي شدن قدرت و ثروت نارضايتي از نظام حاکم را در پي داشته است.
ازکيا، ( 1384)، در مقاله اي تحت عنوان جامعه شناسي توسعه و توسعه نيافتگي روستايي در ايران معتقد است که بايد روابط سازمانهاي دولتي با شوراها نهادينه شود. در اين راهبرد براي سامان دادن برنامه‎هاي روستايي بايد همه فعاليتهاي جانبي اعم از تخصيص اعتبار، تنظيم امور و برنامه ريزي، ارائه اطلاعات، اجرا، نظارت و ارزش يابي بين سازمانهاي دولتي و شورا تقسيم شده باشد.
حافظ نيا، (1382)، در کتاب جغرافياي سياسي خود مي نويسد الگوي محلي الگويي با کارکرد عمومي است که در بخشي از فضاي يک کشور بر مبناي قوانين عمومي و يا خصوصي تشکيل مي گردد تا خدمات لازم را در آن محدوده خاص را به شهر وندان اراده نمايد. حاکميت و يا قدرت عالي سياسي در اين الگو به معناي واقعي وجود نداردو معتقد است که اين الگو عمدتا جنبه اي اجتماعي، اقتصادي، اداري و فرهنگي دارد و بعد سياسي در آن يا وجود ندارد و يا ضعيف است.
1-8 محدوديت هاي تحقيق
همواره در تحقيق وپژوهش مشکلات، محدوديت ها وتنگناهايي براي دسترسي به منابع واطلاعات مورد نياز وجود دارد که البته جزء لاينفک امر ارزشمند تحقيق است .البته بعضاً منابع جديد ومعتبر وجود دارد اما يا ترجمه فارسي معتبر نشده ويا محدوديتهايي به لحاظ طبقه بندي اسنادي دارند که اين امر دسترسي پژوهندگان رادرسيکل قوانين اداري معطل يا ناکام مي گذاردودرنتيجه عدم دسترسي منابع اصيل ومعتبر سبب کاهش ارزش محتواي کيفي پژوهش خواهد شد .از جمله مواردي که محقق در تحقيق بايد با آن دست پنجه نرم کند دقت وتوجه دربهره برداري از منابع محدود موجود است که درعناوين تحقيقاتي مشابه يا نزديک هم، به نوعي موجب تکراري جلوه نمودن تحقيق مي شود.
1-9 محدوده و قلمرو تحقيق
قلمرو تحقيق فوق شهرستان بندر انزلي در شمال مرکزي استان گيلان بوده که از شمال به درياچه بزرگ خزر و از شرق به شهرستان رشت و از جنوب به شهرستان صومعه سرا و از غرب به شهرستان رضوانشهر متصل مي شود. وسعت شهرستان 7/304 کيلومتر مربع است. بندرانزلي داراي يک شهر به نام انزلي، يک بخش به نام بخش مرکزي با دو دهستان به نام هاي دهستان چهارفريضه با 21 آبادي و دهستان ليجارکي حسن رود با 7 آبادي مي باشد( نقشه آباديهاي استان گيلان، 1388 ).
عکس شماره 1-1 نمايي از بندرانزلي
1-10 واژه ها ومفاهيم
1-10- 1 استان
بزرگترين تقسيمات کشور استان است اما در داخل هر استان تقسيمات کوچکتري نيز وجود دارد استان از چند شهرستان تشکيل شده است و به وسيله استاندار اداره مي شود استانداران از سوي وزير کشور تعيين مي شوندو به حل مشکلات استان و توسعه و پيشرفت آن مي پردازند (درئو، 1374، ص22).
1-10-2 شهرستان
به موجب ماده يک قانون تعاريف و ضوابط تقسيمات کشوري شهرستان از جمله بخش عناصر تقسيمات کشوري هستند از اين رو شهرستان اينگونه تعريف شده است. شهرستان واحدي از تقسيمات کشوري است که با محدوده جغرافيايي معين و از به هم پيوستن چند بخش همجوار که از نظر عوامل طبيعي، اجتماعي و اقتصادي سياسي و فرهنگي واحد متناسب و هماهنگي را بوجود آورده اند (درئو، 1374، ص22).
1 ـ 10 ـ 3 فضا
فضا به معني مکان تمامي داشته هاي آن از بنا و ساختمان گرفته تا فرهنگ و آداب رسوم موجود از نظر رژه برونه فضاي جغرافيايي عبارت از وسعت زميني است که بوسيله جامعه به منظور باز توليد مورد استفاده و عمران قرار مي گيرد و در مفهوم وسيع از اين فضا تنها به لحاظ تغذيه و سکونت انسانها استفاده و بهره برداري نمي شود بلکه همه عملکردهاي اجتماعي با تمام پيچيدگيها در پهنه آن مورد آزمون قرار مي گيرد (مدني پور، 1379، ص 33).
1 -10-4 فضاي سياسي
فضاي سياسي به فضاهايي گفته مي شود که يک محدوده مشخص و احاطه شده از نظر سياسي را دربر گرفته و مساحت اين محدوده داراي نوسان مي باشد. بعبارت ديگر فضاي سياسي به بخشي از سطح زمين گفته مي‏شود که در قلمرو اراد? سياسي و فرمانروايي يک قدرت سياسي قرار گيرد. اين قدرت سياسي ممکن است فرد، نهاد، نظام سياسي يا حکومت (منطقه‏اي و جهاني)، شورا يا جمعي متشکل باشد که يک فضاي جغرافيايي را در اختيار مي‏گيرد.(حافظ نيا، 1383، ص 46)
1 -10-5 ساماندهي فضايي
ساماندهي فضايي از واژه سازمان فضايي Spatial oryanization اخذ شده است و از بعد لفظي همانگونه که استفاده مي شود به معناي ساماندهي دادن مجدد به سازمان فضايي است.
1 -10-6 ساماندهي سياسي فضا
تقسيم بندي يک پهنه سرزميني بر اساس عوامل مختلف محيطي، اجتماعي، سياسي و اقتصادي به منظور مديريت بهينه سرزمين و بهره برداري مطلوب از منابع است( احمدي‏پور و ديگران، 1390، ص 69).
1 -10-7 تحليل
تحليل عبارت است از فرآيند تجزيه و ارزيابي شماري از برنامه ها و يا پروژه ها و يا راه حل ها با توجه به امتيازات و معايب نسبي آن ها به طريق منطقي و با توجه به اهداف و آرمان ها و معيارهاي برنامه . همواره يک سيستم بازنگري و ارزيابي لازم است تا کيفيت اجرا و تکميل طرح ها و سنجش تاثيرات اجراي طرحها در رفاه اجتماعي – اقتصادي سکونتگاههاي ناحيه اي بطورمنظم ارزيابي شود(شکوئي، 1373، ص327).
2-1 ناحيه سياسي
ناحيه سياسي به بخشي از سطح زمين گفته مي‏شود که در قلمرو اراد? سياسي و فرمانروايي يک قدرت سياسي قرار گيرد. اين قدرت سياسي ممکن است فرد، نهاد، نظام سياسي يا حکومت (منطقه‏اي و جهاني)، شورا يا جمعي متشکل باشد که يک فضاي جغرافيايي را در اختيار مي‏گيرد و به طور همه‏جانبه يا موردي، اراد? خود را بر قلمرو آن اعمال مي‏کند. بنابراين، با توجه به تنوع و تعدد قدرتهاي سياسي و نهادهاي فرمانروا، فضاي جغرافيايي سطح زمين به نواحي متعدد سياسي همجوار، متداخل يا سلسله مراتبي تقسيم مي‏شود. نواحي سياسي- فضايي انواع مختلفي دارد که اين موارد را مي‏توان تشخيص داد:
1- ناحيه سياسي درون شهري: کوچکتري واحد جغرافيايي در شهر که در قلمرو اداري يک مديريت سياسي- خدماتي نظير شورا و شهرداري و يا حوز? رأي قرار مي‏گيرد.
2- ناحيه سياسي درون کشوري: تقسيمات سياسي و سلسله مراتبي داخل يک واحد سياسي مستقل يا کشور. چنين الگويي براي اداره بهتر خدمات، فضاي کشور را به واحدهاي کوچکتر تقسيم مي‏کند که هر واحد مانند يک ناحيه سياسي- اداري است.
3- ناحيه سياسي ملي يا کشوري: اين نواحي خود داراي دو زيرگروه هستند،
1. نواحي سياسي مستقل و يا کشور که در حال حاضر بهترين شکل ناحيه سياسي را در جهان عرضه مي‏کند.
2. نواحي سياسي غيرمستقل که وابسته يا تابع ناحيه سياسي مستقل يا کشور بالقوه بوده و يا مي‏باشند ولي اساساً از دو ويژگي “استقلال” و “شناسايي” که لازمه کشور مستقل است برخوردار نيستند.
4- ناحيه سياسي فراکشوري: قلمرو نظام‏هاي منطقه‏اي در عرصه بين‏المللي. اين نواحي چند کشور و ناحيه سياسي مستقل را در برگيرنده و براساس ويژگي‏ها و اهداف مشترک آنها با يک يا دو کارکرد از گروه‏هاي عمومي و تخصصي پديد مي‏آيند. سازمان ملل متحد و ناحيه ايکائو و اتحاديه زغال و فولاد اروپا نواحي تخصصي هستند.
5- ناحيه سياسي بين‏المللي: قلمرو نظامهاي بين‏المللي و جهاني در سطح کره زمين. (حافظ‏نيا و کاوياني‏راد، 1383، 19)
2-2 فضا
فضا واژه ي شگفت انگيزي است زيرا که اين کلمه برگرفته از واژه ي spatium به معناي (پا، واحد اندازه گيري طول) نخست در زبان فرانسوي تا سده ي شانزدهم به عنوان يک فضاي زماني و سپس يک فضاي مکاني کم و بيش محدود شده اي که چيزي مي توان در ان جاي داد به کار رفته است. از سده ي هفدهم و پس از سفر ماژلان بود که دانشمندان، پادشاهان و امپراتوران به زمين به عنوان يک موجوديت يگانه و يکپارچه نظير يک سپهر نگريستند و از سده ي هفدهم فلاسفه اي چون لاک و لايبنيتز فضا را به عنوان يک محيط مدرک Concu به وسيله ي انتزاع فضاي محسوس Percu با سه بعد چونان محيطي آرماني و نامتناهي مطرح ساختند. که در آن تمامي گستره هاي متناهي و محدود جاي مي گزيده اند. در پايان سده ي هجدهم فيلسوف بزرگ امانوئل کانت که سواي فلسفه مدرس جغرافيا نيز بود عنوان کرد که فضا و زمان دو مقوله ي بنيادي از دانش بشري و هر يک به ديگري وابسته است .
واژه فضا از منظري جغرافيايي، مسئله ي ويژه اي را مطرح مي کند. آن طور که امروزه استنباط مي شود اين کلمه منطقا مي بايستي مفهومي اساسي را القاء کند در حالي که جغرافيدانان تنها در چند دهه ي اخير به آن توجهي ويژه ابراز داشته اند. نخستين يادآوري از فضا درميان جغرافدانان که به حدود چهل سال پيش از اين مي رسد، همواره با يک صفت همراه بوده است فضاي شهري و فضاي روستايي، به منظور تميز دو مقوله از فضا که آميخته به مايه اي از تئوري بوده است ( ايولاکوست، 1391، ص215).
2-2 -1 تقسيمات بنياني فضا
نخستين پوشش از تقسيمات بنياني فضا را نزديک به 200 کشور تشکيل مي دهند. از کوچکترين آنها که تنها چند کيلومتر مربع و حتي کمتر (واتيکان) وسعت دارند، تا گسترده ترين آنها نظير فدراسيون روسيه، با 17 ميليون کيلومتر مربع وسعت از کم جمعيت ترين با چندين هزار سکنه گرفته تا يک ميليارد و سيصد هزار نفر جمعيت خلق چين در 2004، هفت کشور از پهناورترين سرزمين هاي جهان (روسيه، کانادا، چين،1 ايالات متحده، برزيل، استراليا و هند) نيمي از خشکي هاي جهان را تشکيل مي دهند و دو کشور از اين ميان يعني چين و هند، در مجموع حدود 4/2 ميليارد نفر از جمعيت 5/6 ميليارد نفري جهان را در سال 2006 در خود جاي مي داده اند.به اين تقسيمات کشورها و پوشش فضايي آنها تقسيم بنديهاي پر رمز و
رازتر و با پوششي فزون تر چون قلمروهاي زباني و مذهبي افزوده مي شود. اين موزاييک ها با پهنه هايي که به لحاظ اندازه و عناصر تشکيل دهنده خود گوناگونند و با واسطه ي مرزها از هم جدا مي افتند، قلمروهايي را با پوشش گوناگون از نظر زبانها و خلق ها و فرهنگهاي آنها تشکيل مي دهند که با واسطه‎ي شبکه هايي گسترده با يکديگر در ارتباطند. فضاي جهاني زيبابيني است که عناصر آن به نحوي نابرابر متغيرند (اوليويه دولفوس، 1390، ص22)
2-2-2 فضاي جهاني
مجموعه اي از جريانهاي نظم يافته، ازميان فضاي جهاني مي گذرد، جريانهايي که در ميان قطعات سنگفرش‎هاي اصلي خود که از کشورها تشکيل شده مستقر مي شوند. اين جريانها که دست اندرکار شالوده‎بندي فضاي جهاني هستند در دو عرصه ي بين المللي و فراملي عمل مي کنند (اوليويه دولفوس، 1390، ص22).
2-2-2 -1 عرصه بين المللي
عرصه ي جريانهاي ارتباطات رسمي ميان کشورهاست که با واسطه ي توافقنامه ها نظم و هنجار به خود مي‎پذيرند و از طريق ترازنامه ها و موازنه ها مورد محاسبه و سنجش قرار مي گيرند. مانند موافقت نامه هاي بين المللي، موازنه‎هاي بازرگاني، مبادلات پولي که مورد بازبيني و کنترل قرار دارند، مهاجرتهاي تابع مقررات از اين قبيل مي باشند (اوليويه دولفوس، 1390، ص38).
2-2-2 -2 عرصه ي فراملي
جريانهايي است که در گذر خود مرزها را به کلي ناديده مي گيرند، چنان که گويي هرگز وجود خارجي نداشته اند و يا در نهايت به دور زدن آنها اکتفا مي کنند. جريانهاي اطلاعات و جريانهاي مالي را (فضاي مالي جهاني در عصر ما کاملا فراملي است) مي توان از اين مقوله بر شمرد. فراملي را هم چنين به معناي غير قانوني نيز مي توان به کار گرفت نظير دادو ستد غير قانوني مواد مخدر در درون فضاي جهاني يک فضاي مالي فراملي با حالت منديهاي کارکردي، با مکانها و با مداخله گري ها خود را متمايز مي دارد. نظير فضاي فراملي براي قاچاق مواد مخدر وغيره مي باشد. اين گونه فضاها با ويژگيهاي خود با يکديگر آميختگي و همپوشي دارند و در پيکر بندي کنوني خود از شمار و مباني شکل دهنده‎ي فضاي جهاني محسوب مي شوند.
در فضاي جهاني اشکالي از سازمانبدنيهاي گوناگون در ارتباط با پيشينه ي خود به طور هم زمان هم زيستي يافته اند، سازمابنديهايي که داراي تراکم هاي مشابه اما مفهومي متفاوتند، مثلا کشورهاي توسعه يافته جريانهاي مربوط به جابجايي انسانها، اموال، خدماتو اطلاعات که مرتبط با تراکم هاي بسيار بالا است، مستلزم برقراري پيوند ي مناسب ميان سنخ هايي گوناگون از شبکه هاست شبکه هايي که استقرار و تغيير مکان آنها به سبب ارزش مستغلاتي آنها بسيار دشوار مي نمايد. از سوي ديگر مي بايد از تراکم و انبوه زدگي در پاره اي از اوقات روز و يا سال پرهيز کرد (( اوليويه دولفوس، 1390، ص38).
2-2-2 -3 فضاي سياره اي
فضاي جهاني تنها فضاي جغرافيايي است که در پي اثبات کرويت زمين به قول قديم هرگز آفتاب در آن غروب نمي کند. در حال حاضر نيز هرگز آفتاب در مراکز بورس اوراق بهادار و در بازارهاي مبادلات پولي افول نمي کند به اين معنا زماني که درهاي مرکز بورس توکيو گشوده مي شود. هنوز بورسهاي اروپايي در خواب شبانه اند و هنگامي که بورسهاي اروپايي از کار باز مي ايستند بازار هاي پولي در ايالات متحده آمريکا آغاز به کار مي کنند. از اين روست که با استفاده از زمان باز و بسته شدن مراکز عمده ي مالي در جهان مي توان به بازي با نرخ هاي مبادله ي اوراق بهادار همچنان ادامه داد و اين خود مستلزم مراقبتي مستمر و زير نظر داشتن لحظه به لحظه ي همه ي رخدادهايي است که در هر گوشه از زمين ممکن است اتفاق بيفتد.
گونه گوني محيطي بر اثر منطقه بندي آب و هوايي، پراکندگي اقيانوسها و خشکي ها و وجود کوه هاي بلند از جمله داده هاي سياره اي به شمار مي آيند. فضاي جهاني طبيعتا فضاي گونه گوني است اما سود جستن از تنوع چه به آب و هوا مربوط باشد و چه به بهره برداري از منابع پوسته‎ي جامد زمين مستلزم شناسايي و به دست دادن برآوردي از آن است و اين خود مستلزم رفت و آمد اطلاعات و در اختيار داشتن فنون بهره برداري و ترابري براي بهر ه گيري از آن است، بنابراين کنشگراني نيرومند و بسيار آگاه قادر هستند از اين گونه گوني وضعيت هاي جهاني سود جويند و با توزيع جديد و مناسب فعاليت‎ها شرايط زيست جمعيتهاي بسياري را تغيير دهند (( اوليويه دولفوس، 1390، ص40).
2-3 سازماندهي
واژه سازماندهي برگرفته از واژه organization با ريشه يونانيorganon، به معناي ابزار و آلات و ادوات است. و در يک موجود زنده يا اورگانيسم، بخشي است که نقش مشخصي را ايفاء مي کند. بديهي است که اين واژه اصولا کاربرد فيزيولوژيکي و تشريحي (آناتوميک) خود را از دست داده است. اما زماني که سخن از سازماندهي در معناي اقتصادي، اجتماعي يا سياسي کلمه باشد. (همچنان که در اوايل سده‎ي نوزدهم معمول بوده ) باز واژه با معناي اوليه ي خود ظاهر مي شود، يعني لازم مي آيد تا عوامل



قیمت: تومان


پاسخ دهید