دانشگاه آزاد اسلامي
واحد رشت
دانشکده علوم کشاورزي
گروه آموزشي زراعت
پاياننامه تحصيلي جهت اخذ درجه کارشناسي ارشد(M.sc.)
رشته: مهندسي کشاورزي گرايش:زراعت
عنوان:
اثر تاريخ کاشت و استفاده از مالچ بر رشد و عملکرد گياه لوبيا در گيلان
استاد راهنما:
دکتر محمدنقي صفرزاده
استاد مشاور :
دکتر هاشم امين پناه
نگارش:
رقيه چشم صيادان
مرداد 1393
تقدير و تشکر
خداوند متعال را سپاسگزارم که فرصت تحصيل علم و دانش را به بنده ارزاني فرمود. بي شک بدون عنايت باري تعالي و عدم ياري اساتيد محترم انجام اين خطير از عهده اينجانب خارج بود. بدين وسيله از راهنمايي هاي ارزنده و دلسوزانه اساتيد علم و اخلاق جناب آقاي دکتر محمدنقي صفرزاده به عنوان استاد راهنما و جناب آقاي دکتر هاشم امين پناه به عنوان استاد مشاور که در طول اجرا و نگارش پايان نامه از محضرشان کسب فيض، نموده و همواره مرهون الطاف بي شائبه شان بوده‌ام، سپاسگزاري مي‌نمايم.
تقديم
با سپاس ازسه وجود مقدس: آنان که ناتوان شدند تا ما به توانايي برسيم…
موهايشان سپيد شد تا ما روسفيد شويم…
و عاشقانه سوختند تا گرمابخش وجود ما و روشنگر راهمان باشند…
پدرانمان
مادرانمان
استادانمان
تقديم به همسرم
به پاس قدراني از قلبي آکنده از عشق و معرفت که محيطي سرشار از سلامت و امنيت و آرامش و آسايش براي من فراهم آورده است.
فهرست مطالب
عنوانصفحهچکيده………………………………………………………………………………………………………..1فصل اولمقدمه…………………………………………………………………………………………………2فصل دومبررسي منابع………………………………………………………………………………………..52-1مبدأ و پيشينه لوبيا………………………………………………………………………………………..62-2سطح زير کشت و توليد لوبيا در ايران و جهان………………………………………………..72-3اهميت اقتصادي لوبيا……………………………………………………………………………………82-4خصوصيات گياهشناسي لوبيا………………………………………………………………………..102-5نيازهاي اقليمي لوبيا……………………………………………………………………………………..122-6تاريخ کاشت……………………………………………………………………………………………….132-6-1اثر تاريخ کاشت بر رشد لوبيا………………………………………………………………………..142-6-2اثر تاريخ کاشت بر عملکرد غلاف لوبيا………………………………………………………….162-6-3اثر تاريخ کاشت بر عملکرد دانه لوبيا……………………………………………………………..172-6-4اثر تاريخ کاشت بر اجزاء عملکرد لوبيا…………………………………………………………..202-6-5اثر تاريخ کاشت بر عملکرد قسمت‌هاي هوايي لوبيا…………………………………………212-7مالچ…………………………………………………………………………………………………………..232-7-1مالچ پلاستيکي…………………………………………………………………………………………….232-7-2اثر مالچ‌هاي پلاستيکي بر رشد گياه………………………………………………………………..252-7-3فوائد مالچ‌هاي پلاستيکي……………………………………………………………………………..272-7-4اثر مالچ بر عملکرد دانه لوبيا………………………………………………………………………….272-7-5اثر مالچ در کنترل علف‌هاي هرز……………………………………………………………………282-7-6اثر مالچ بر رطوبت قابل استفاده خاک…………………………………………………………….29فصل سوممواد و روش‌ها…………………………………………………………………………………….323-1زمان و موقعيت جغرافيايي و اقليمي محل اجراي طرح…………………………………….333-2ويژگي‌هاي آب و هوايي منطقه……………………………………………………………………..333-3مشخصات خاک………………………………………………………………………………………….333-4مشخصات طرح آزمايشي……………………………………………………………………………..34
3-5مراحل اجراي طرح آزمايشي…………………………………………………………………………343-6خصوصيات مورد بررسي……………………………………………………………………………..353-6-1ارتفاع گياه………………………………………………………………………………………………….353-6-2تعداد غلاف در بوته…………………………………………………………………………………….353-6-3طول غلاف…………………………………………………………………………………………………353-6-4تعداد دانه در غلاف……………………………………………………………………………………..363-6-5طول دانه……………………………………………………………………………………………………363-6-6عرض دانه………………………………………………………………………………………………….363-6-7عملکرد بيو…………………………………………………………………………………………………363-6-8عملکرد غلاف سبز………………………………………………………………………………………363-6-9وزن صددانه……………………………………………………………………………………………….373-6-10عملکرد دانه………………………………………………………………………………………………..373-7محاسبات آماري………………………………………………………………………………………….37فصل چهارمنتايج………………………………………………………………………………………………….384-1ارتفاع بوته………………………………………………………………………………………………….394-2تعداد غلاف در بوته…………………………………………………………………………………….414-3طول غلاف…………………………………………………………………………………………………444-4تعداد دانه در غلاف……………………………………………………………………………………..464-5طول دانه…………………………………………………………………………………………………….484-6عرض دانه………………………………………………………………………………………………….514-7عملکرد بيو…………………………………………………………………………………………………524-8عملکرد غلاف سبز……………………………………………………………………………………..554-9وزن صددانه……………………………………………………………………………………………….584-10عملکرد دانه………………………………………………………………………………………………..60فصل پنجمنتيجه گيري…………………………………………………………………………………………665-1نتيجه گيري کلي………………………………………………………………………………………….675-2پيشنهادات…………………………………………………………………………………………………..68منابع مورد استفاده………………………………………………………………………………………………………………..69چکيده انگليسي…………………………………………………………………………………………………………………..78
فهرست جداول
عنوانصفحهجدول 1-1ميزان درصد صادرات حبوبات در برخي از کشورهاي جهان…………………………9جدول 3-1خصوصيات فيزيکي و شيميايي خاک زراعي محل اجراي آزمايش…………………33جدول 4-1-الفتجزيه واريانس صفات عملکرد و اجزاي عملکرد گياه لوبيا………………………….64جدول 4-1-بتجزيه واريانس صفات عملکرد و اجزاي عملکرد گياه لوبيا………………………….65
فهرست اشکال و نمودارها
عنوانصفحهشکل 4-1اثر اصلي تاريخ کاشت بر ارتفاع بوته گياه لوبيا………………………………………………..39شکل 4-2اثر اصلي مالچ بر ارتفاع بوته گياه لوبيا……………………………………………………………40شکل 4-3اثر اصلي تاريخ کاشت بر تعداد غلاف در بوته گياه لوبيا…………………………………..42شکل 4-4اثر اصلي مالچ بر تعداد غلاف در بوته گياه لوبيا………………………………………………43شکل 4-5اثر متقابل تاريخ کاشت × مالچ بر تعداد غلاف در بوته گياه لوبيا………………………..44شکل 4-6اثر اصلي تاريخ کاشت بر طول غلاف گياه لوبيا……………………………………………….45شکل 4-7اثر اصلي مالچ بر طول غلاف گياه لوبيا…………………………………………………………..45شکل 4-8اثر اصلي تاريخ کاشت بر تعداد دانه در غلاف گياه لوبيا……………………………………46شکل 4-9اثر اصلي مالچ بر تعداد دانه در غلاف گياه لوبيا……………………………………………….47شکل 4-10اثر اصلي تاريخ کاشت بر طول دانه گياه لوبيا…………………………………………………..49شکل 4-11اثر اصلي مالچ بر طول دانه گياه لوبيا………………………………………………………………49شکل 4-12اثر متقابل تاريخ کاشت × مالچ بر طول دانه گياه لوبيا………………………………………50شکل 4-13اثر اصلي تاريخ کاشت بر عرض دانه گياه لوبيا………………………………………………..51شکل 4-14اثر اصلي مالچ بر عرض دانه گياه لوبيا……………………………………………………………51شکل 4-15اثر اصلي تاريخ کاشت بر عملکرد بيو گياه لوبيا……………………………………………….53شکل 4-16اثر اصلي مالچ بر عملکرد بيو گياه لوبيا…………………………………………………………..53شکل 4-17اثر اصلي تاريخ کاشت بر عملکرد غلاف سبز گياه لوبيا……………………………………56شکل 4-18اثر اصلي مالچ بر عملکرد غلاف سبز گياه لوبيا………………………………………………..56شکل 4-19اثر متقابل تاريخ کاشت × مالچ بر عملکرد غلاف سبز گياه لوبيا…………………………57شکل 4-20اثر اصلي تاريخ کاشت بر وزن صددانه گياه لوبيا………………………………………………58شکل 4-21اثر اصلي مالچ بر وزن صددانه گياه لوبيا………………………………………………………….59شکل 4-22اثر اصلي تاريخ کاشت بر عملکرد دانه گياه لوبيا………………………………………………61شکل 4-23اثر اصلي مالچ بر عملکرد دانه گياه لوبيا………………………………………………………….62
اثر تاريخ کاشت و استفاده از مالچ بر رشد و عملکرد گياه لوبيا در گيلان

چکيده
به منظور تعيين تاريخ کاشت مناسب و بررسي اثر کاربرد مالچ بر رشد و عملکرد لوبيا آزمايشي به صورت فاکتوريل در قالب طرح بلوک‌هاي کامل تصادفي با سه تکرار در سال زراعي 1392 در مزرعه تحقيقاتي واقع در روستاي کفترود شهرستان رشت اجرا گرديد. فاکتورهاي آزمايش شامل تاريخ کاشت در سه سطح (13، 20 و 27 شهريور 1392) و دو سطح استفاده از مالچ پلاستيکي و عدم استفاده از مالچ بود. نتايج حاصل از تجزيه واريانس، معني‌داري اثر اصلي تاريخ کاشت و اثر اصلي مالچ را براي همه صفات مورد مطالعه نشان داد. اثر متقابل تاريخ کاشت × مالچ براي صفات تعداد غلاف در بوته و طول دانه در سطح احتمال 1% و براي صفت وزن غلاف در سطح احتمال 5% معني‌دار بود. تيمار تاريخ کاشت اول و شرايط استفاده از پوشش مالچ از نظر صفات تعداد غلاف در بوته، طول دانه و وزن غلاف بيشترين مقادير ميانگين صفات را داشته است که به عنوان تيمار برتر آزمايش معرفي مي‌شود.
کلمات کليدي: تاريخ کاشت، عملکرد، لوبيا، مالچ.
فصل اول
مقدمه
افزايش جمعيت جهان و تخريب منابع طبيعي و به دنبال آن نياز مبرم به افزايش توليدات غذايي از مشكلات اساسي دنياي امروز به شمار مي‌روند. در واقع افزايش جمعيت جهان و به دنبال آن نياز بشر به مواد غذايي، سبب فشار مضاعفي بر منابع طبيعي شده و در اين راستا پايداري سيستم‌هاي کشاورزي مورد تهديد قرار گرفتند. به همين دليل توجه به تاريخ مناسب جهت کاشت گياهان و طراحي و اجراي سيستم‌هاي پوشش مانندي همچون انواع مختلف مالچ مورد نياز مي‌باشد که بتواند ضمن حفظ منابع طبيعي عملکرد را هم افزايش دهد. دانه حبوبات از جمله لوبيا به عنوان يکي از مهمترين منابع گياهي غني از پروتئين بعد از غلات و دومين منبع مهم غذايي انسان به شمار مي رود (باقري و پارسا، 1376). بنابراين توجه به کاشت لوبيا و تلاش براي بهبود عملکرد و اجزاي عملکرد اين گياه بسيار حائز اهميت است.
از عوامل مهم تعيين کننده عملکرد لوبيا، رعايت تاريخ کشت مناسب مي باشد. به طور کلي عوامل اقليمي مثل دما، بارندگي، طول روز، باد و غيره و عوامل غيراقليمي مثل آفات، امراض، علف هاي هرز، پرندگان، اقتصاد توليد و غيره بر انتخاب تاريخ کشت مناسب موثر هستند (مظاهري و مجنون حسيني، 1384). دستيابي به عملکرد دانه زياد در لوبيا از اهداف اصلي کشت اين گياه است که مي‌تواند با تغيير عوامل ژنتيکي، محيطي و مديريتي و برهمکنش آنها به دست آيد. از ميان عوامل مديريتي، تاريخ کاشت عامل مهمي است که از راه تأثير بر طول دوره رشد رويشي و زايشي و نسبت آن‌ها، بر عملکرد کمي و کيفي لوبيا اثر ميگذارد (دپاه و همکاران1 ، 2000؛ موزامبر و همکاران2، 2003). کاشت به موقع لوبيا سبب مي‌شود که زمان گلدهي با دماي مناسب برخورد کرده و در نتيجه غلاف و دانه بيشتري تشکيل شود. تاريخ کشت مناسب همچنين، سبب بهينه شدن طول دوره رشد و گسترش اندام‌هاي رويشي شده و پتانسيل انتقال مواد فتوسنتزي به قسمتهاي ذخيره‌اي از جمله دانه را افزايش مي‌دهد. اما، تأخير در کاشت در کنار کوتاهتر کردن طول دوره رشد رويشي سبب گل‌انگيزي زودتر از موعد گياه مي‌شود که به نوبه خود کاهش تجمع ماده خشک، کاهش تعداد غلاف و شاخه در بوته و در نهايت، کاهش عملکرد را در پي خواهد داشت (اکپارا3، 1999؛ لوپز? بليدو و همکاران4، 2008).
از سوي ديگر رواج سيستم‌هاي كشاورزي فشرده همراه با افزايش انرژي مصرفي براي كنترل علف‌هاي هرز عمدتاً از طريق مصرف علف‌كش‌ها بوده است. مصرف بي رويه اين سموم شيميايي نه تنها مشكلاتي را در مديريت علف‌هاي هرز ايجاد نموده است، بلكه براي سلامت انسان و محيط زيست مشكل آفرين شده است. علاوه بر اين، افزايش هزينه نهاده‌ها، كاهش دسترسي به علف كش‌هاي جديد و مقاومت علف‌هاي هرز به علف كش‌ها، پايداري سيستم‌هاي رايج توليد محصول را كاهش مي‌دهند (کانلي و همکاران5، 2001). به همين دليل استفاده از روشهاي غير شيميايي و سازگار با محيط زيست براي كنترل علف‌هاي هرز رو به گسترش است. از جمله اين روشها مي توان به مالچ بقاياي گياهي و مالچ پلاستيکي اشاره كرد. همچنين، يكي از راهكارهاي مناسب براي حفظ منابع موجود در خاک، جلوگيري از تلفات آب است كه تبخير از سطح خاك بخشي از آن مي‌باشد. به منظور كاهش تبخير و حفظ رطوبت به مدت طولاني در خاك، استفاده از مالچ در سطح خاك و يا شخم زدن بعد از آبياري مي‌تواند مؤثر واقع گردد. مالچ را مي‌توان پوشش غير زنده‌اي ناميد كه به عنوان محافظي براي گياهان در زمستان به كار مي‌رود و گياهان را در برابر تغيير دماي شديد خاك و از دست رفتن آب زمين محافظت مي‌كند و نيز جلوي رشد علف‌هاي هرز را مي‌گيرد.
از آن جايي که بررسي توأم اثر تاريخ کاشت و اثر استفاده از مالچ مي‌تواند نتايج حائز اهميتي از نظر ميزان تأثيرگذاري بر عملکرد و اجزاي عملکرد در گياه لوبيا داشته باشد، در نتيجه اين تحقيق با هدف تعيين مناسب‌ترين تاريخ کاشت جهت دستيابي به عملکرد مطلوب در استان گيلان و نيز بررسي کاربرد استفاده از مالچ پلاستيکي بر عملکرد و اجزاي عملکرد لوبيا محلي گيلان به مرحله اجرا درآمد.
فصل دوم
بررسي منابع
2-1- مبدأ و پيشينه لوبيا
مبداء لوبيا از نواحي گرمسير امريکاي جنوبي است و کاشت آن در امريکا از ادوار خيلي قديم مرسوم بود. بسياري از انواع اين گياه قبل از کشف امريکا به وسيله سرخپوستان بومي امريکا کاشته شده و مورد استفاده قرار مي‌گرفته است (کوچکي و بنايان اول، 1372). لوبيا معمولي با نام هاي مختلف لوبيا فرانسوي و يا لوبيا سبز شناخته مي شوند از جنس (Phaseolus) بوده و شامل 220 گونه است، 20 گونه زراعي آن‌ها براي توليد غلاف سبز يا بذر خشک بيشتر مورد کشت و کار قرار دارند و اغلب در مناطق گرمسيري دنيا انتشار يافته‌اند. براساس مبدأ (منشأ) پيدايش، گونه‌هاي اين جنس به دو گروه تقسيم مي‌شوند:
الف- گونه‌هايي با مبدا قاره امريکا (گونه هاي دنياي جديد)
ب- گونه‌هايي با مبدا آسيايي (گونه هاي دنياي قديم)
مقايسه صفات مورفولوژيک، اکولوژيک، توزيع جغرافيايي، روابط ژنتيکي سوابق باستان شناسي نشان مي‌دهد که انواع وحشي لوبيا از قاره امريکا (مرکزي و جنوبي) منشأ يافته‌اند. با مطالعه روي مارکرهاي مولکولي، دو مرکز تنوع بزرگ جغرافيايي شامل امريکاي مرکزي (منطقه فرو امريکا 1) و امريکاي جنوبي (منطقه آند 2) براي لوبيا معرفي کرده‌اند و يک کمربند انتقال بين اين دو ناحيه در شمال پرو يافته‌اند. ايزولاسيون جغرافيايي و خود باروري گياه لوبيا مانع انتقال ژن‌هاي يک مبدأ يا جمعيت به مبدأ يا جمعيت ديگر شده که دليل عمده اختلاف بين ژنوتيپ‌هاي اين دو مرکز بوده است. گونه‌هاي امريکايي داراي غلاف‌هاي بزرگ و نسبتاً پهن، نوک‌دار (مهميزدار) محتوي چندين بذر درشت (4 تا 8 بذر در هر غلاف) و گوشوارک‌هاي کوچک و ميخي شکل هستند. برخي انواع لوبيا در اين گونه‌ها عبارتند از: لوبيا معمولي، لوبيا تپاري، لوبيا فرنگي و يا لوبيا ليما (نوع دانه درشت در امريکاي جنوبي و نوع دانه ريز در امريکاي مرکزي) لوبيا رونده، لوبيا قرمز رونده و غيره (مجنون حسيني،1387).
گونه‌هاي دنياي قديم (آسيايي) داراي غلاف‌هاي کوچکتر، استوانه‌اي، بدون نوک، محتوي تعداد زيادي بذر کوچک (گاهي تا 20 عدد در هر غلاف) و گوشوارک پهن و سيخي شکل هستند. مبدأ لوبياي معمولي احتمالاً بخش‌هاي قاره امريکاي جنوبي در مکزيک و گواتمالا است. واويلوف با توجه به تغييرات ژنتيکي زياد آن‌ها که در امريکاي مرکزي وجنوب مکزيک يافت شده اين مناطق را مبدأ پيدايش مي‌داند. لوبيا 4 تا 7 هزار سال قبل از ميلاد در مکزيک و بين 1 تا 3 هزار سال قبل از ميلاد توسط بوميان امريکا کشت و کار مي شده که با کشف تازه امريکا زراعت آن در دنيا گسترش پيدا کرده است. در دنيا تاکنون چهل هزار ژريم پلاسم لوبيا جمع آوري شده که اکثر آن‌ها به دو منطقه خشک و مرکز پيدايش امريکاي جنوبي و مرکزي تعلق دارند. لوبيا در پنج قاره جهان کشت مي‌شود و با داشتن 22 تا 25 درصد پروتئين، 56 تا 58 درصد کربوهيدرات در بسياري از کشورهاي در حال توسعه به عنوان يکي از منابع مهم پروتئين گياهي محسوب مي‌شود (مجنون حسيني،1387).
2-2- سطح زير کشت و توليد لوبيا در ايران و جهان
بررسي آمار پانزده ساله (1995-1980) نشان مي‌دهد که کل توليد لوبيا درجهان بين دهه‌ي70 تا 80 از رشد آمار قابل توجهي برخوردار بوده است ولي دردهه‌ي90 از روند افزايش توليد آن خصوصاً در سال 1995 کاسته شده است. درسال 1979 ميلادي توليد جهاني لوبيا 13382 هزار تن بود که در سال 1995 به 17818 هزار تن رسيد. دربين قاره‌ها، آسيا بيشترين مقدار توليد لوبيا را به خود اختصاص داده است. بزرگ‌ترين کشورهاي توليدکننده لوبيا در آسيا کشورهاي چين، هندوستان، سريلانکا، پاکستان، برمه، ويتنام و تايلند مي‌باشد. پس از آسيا، آمريکا مقام دوم را دارا بوده و آرژانتين، برزيل، آمريکا، مکزيک از بزرگ‌ترين کشورهاي توليدکننده‌ي اين قاره مي‌باشند و 8/86 درصد سطح زير کشت و 2/87 درصد توليد کل جهان در اين دو قاره قراردارد. (کوچکي و بنايان اول، 1372). آفريقا، اروپا، اقيانوسيه رتبه‌هاي بعدي را به خود اختصاص داده‌اند (باقري و همکاران، 1376). در سال 1995 بيشترين عملکرد لوبيا مربوط به قاره‌ي اروپا (951 کيلوگرم) و کمترين آن مربوط به قاره‌ي آسيا (578 کيلوگرم) مي‌باشد. به طور کلي کمترين عملکرد در واحد سطح حبوبات در آسيا و آفريقا و بيشترين عملکرد در واحد سطح در اروپا مي‌باشد. توليد بالاي حبوبات در آسيا ناشي از سطح زير کشت زياد آن و زياد بودن توليد در واحد سطح در اروپا ناشي از وفور آب مي‌باشد. در آسيا به علت کمبود آب بخش عمده از حبوبات در شرايط ديم و آن هم با عملکرد پاييني توليد مي‌شود. بر اساس آمارهاي سازمان خواربار کشاورزي (FAO) سطح زيرکشت لوبيا درسال‌هاي 2000 تا 2004 ميلادي بين 67 تا 71 ميليون هکتار بوده است که توليد در همين دوره بين 54 تا 60 ميليون تن برآورد شده است (FAO، 2004). در طي سال‌هاي ذکر شده کشت حبوبات در ايران 1 تا 5/1 ميليون هکتار و توليد نيز بين 475 تا 695 هزار تن بوده است. ايران از نظر عملکرد در مکان سي و يکم آسيا قرار دارد. سطح زير کشت انواع لوبيا در ايران درسال 1385 درحدود 97310 هکتار و ميزان توليدآن حدود 208 هزار تن بوده است. متوسط عملکرد لوبيا در ايران و در زراعت‌هاي آبي 2340 کيلوگرم در هکتار و در زراعت ديم 1100 کيلوگرم در هکتار بوده است. مهم‌ترين استان‌هاي کشت و توليد لوبيا در کشور در سال 1386 استان‌هاي مرکزي، فارس، لرستان، خوزستان، زنجان، آذربايجان شرقي، اصفهان، چهارمحال و بختياري، اردبيل، گيلان و کرمان مي‌باشند. کمترين سطح زيرکشت لوبيا مربوط به استان‌هاي بوشهر، قم، يزد، سيستان و بلوچستان و خراسان جنوبي مي‌باشند (مجنون حسيني، 1387). در استان گيلان همه ساله 3500 هکتار از اراضي زير کشت انواع لوبيا مي‌رود (نيکانفر، 1373).
2-3- اهميت اقتصادي لوبيا
برخي حبوبات در تجارت بين الملل افزون بر توليد روغن براي مصارف مختلف تغذيه انسان و دام استفاده مي‌شوند. اهميت آن‌ها بعد از غلات است و در ايران پس از گندم و برنج قرار دارند. اراضي تحت کشت حبوبات براي توليد دانه خوراکي حدود 10 درصد مساحت زير کشت غلات است و ميزان توليد کل آن‌ها حدود 5/3 درصد مي‌باشد (مجنون حسيني، 1387). در بين حبوبات سويا، لوبيا و نخود از لحاظ سطح زير کشت به ترتيب مقام اول تا سوم را حائز مي‌شوند.
به طور کلي کشورهاي هند، روسيه، فدراتيو، چين، برزيل، ترکيه، مکزيک، امريکا، کانادا، استراليا، فرانسه، نيجريه، اتيوپي و ايران جزء کشورهاي اصلي و پنج کشور کانادا، استراليا، امريکا و چين و ميانمار جزء عمده‌ترين کشورهاي صادر کننده حبوبات در جهان به شمار مي‌روند (جدول1-1) که در مجموع 66 درصد کل صادرات حبوبات را به خود اختصاص داده‌اند.
حبوبات به عنوان دومين منبع غذايي بشر پس از غلات عمده ترين منبع پروتئين گياهي محسوب مي‌شوند. در بين حبوبات از لحاظ سطح زير كشت و ارزش اقتصادي مقام اول متعلق به لوبيا است.
جدول1-1- ميزان درصد صادرات حبوبات در برخي از کشورهاي جهان
کشورميزان صادرات(1000 تن)درصداروپا5206استراليا130015اکراين901ايران1001آرژانتين2603امريکا5607ترکيه3004چين8009کانادا210025مکزيک1602ميانمار84010
شناخت دقيق و تعيين تصويري روشن از بخش‌هاي مختلف اقتصاد کشاورزي دراستان، مي‌تواند در ايجاد سطحي برابر در بهره‌وري از امکانات بالقوه مطرح شود. از طرفي، آمار نشان مي‌دهد که تعداد افرادي که هرساله به جمعيت جهان افزوده مي‌شود، مسئوليت برنامه‌ريزان اقتصاد کشاورزي را بسيار سنگين نموده است (عزيزي، 1377). زيرا منابع کمياب توليد ازجمله آب، که به عنوان مهم‌ترين عامل محدود کننده رشد گياهان در توليد محصول به حساب مي‌آيد مي‌تواند از طريق مديريت صحيح توزيع، در منطقه مرتفع گردد و در حال حاضر هيچ راهي منطقي‌تر از به‌کارگيري عمليات به‌زراعي جهت بالا بردن ميزان ذخيره آب، با استفاده از گونه‌ها و ارقامي که تحمل بيشتري نسبت به دوره‌هاي خشکي داشته باشند وجود ندارد (ظريف کتابي و کوچکي، 1379). مسأله کميت و کيفيت غذا از اساسي‌ترين مسايل اصلي جامعه انساني به شمار مي‌آيد (قلي‌آباد، 1374).
2-4- خصوصيات گياهشناسي لوبيا
لوبيا با نام انگليسي کامن بين6، از راسته رزالس7، خانواده لگومينوزه8، زيرخانواده پاپيليونيده9، شاخه فاسئوليه10 و جنس فاسئولوس11 است (باقري و همکاران، 1380). لوبيا يکي از مهمترين حبوباتي مي باشد که سهم عمده اي در رژيم غذايي دارد و تامين کننده بخش مهمي از پروتئين مورد نياز انسان است. اين گياه با داشتن 22 تا 25 درصد پروتئين، 56 تا 58 درصد کربوهيدرات در بسياري از کشورهاي در حال توسعه به عنوان يکي از منابع مهم پروتئين گياهي محسوب مي شود. لوبيا به علت داشتن غده‌هاي ريزوبيوم روي ريشه در افزايش نيتروژن خاک از طريق تثبيت نيتروژن هوا مؤثر مي‌باشد. دانه‌هاي آن حاوي 20-22 درصد پروتئين بوده که در جيره غذايي اهميت زيادي دارد و بوته‌ها در تعليف دام‌ها مورد استفاده قرار مي‌گيرد (مجنون حسيني، 1387).
لوبيا از خانواده لگومينوز مي‌باشد و داراي ريشه گسترده با گره‌هاي تثبيت نيتروژن است. در زمين‌هاي درشت بافت و سبک مي‌تواند حتي تا يک متر در زمين فرو رود. داراي يک ريشه اصلي مي‌باشد که در اطراف آن ريشه‌هاي جانبي و فرعي گسترده شده است. ريشه‌هاي اصلي و فرعي اين گياه در عمق نسبتاً يکساني قرار مي‌گيرند (کوچکي و بنايان اول، 1372).
ساقه لوبيا علفي، سبز، باريک، در برخي ارقام بلند و رونده يا پيچيده و پيچک دار و در برخي واريته‌ها پاکوتاه و منشعب، کم و بيش پوشيده از کرک است. برگ‌ها مرکب تک‌شانه‌اي سه تائي، هر برگ داراي سه برگچه پهن تخم مرغي نوک تيز به رنگ سبز با دمبرگ مشخص، دمبرگ برگچه‌ها کوتاه و در برخي واريته‌ها برگچه‌ها بدون دم به محور دمبرگ اصلي چسبيده است (طباطبايي، 1365).
گل‌هاي لوبيا شبيه پروانه است. گل آذين آن‌ها به فرم سنبله يا خوشه است و عموماً در حد فاصل بين برگ و ساقه‌ها قرار مي‌گيرد. گلبرگ‌هاي آن پنج عدد بوده و به رنگ‌هاي مختلف سفيد، ارغواني، بنفش و صورتي ديده مي‌شوند. بزرگ‌ترين گلبرگ آن درفش12 نام دارد و به هنگام شکوفايي گل به صورت ايستاده قرار مي‌گيرد. دو گلبرگ جانبي کوچک‌تر که کم و بيش موازي يکديکر هستند، بال13 مي‌نامند. در بخش پاييني هم دو گلبرگ با نزديک‌شدن به يکديگر ساختماني را به وجود آورده‌اند که ناو14 نام گرفته است.کاسبرگ‌ها معمولاً پنج عدد و به رنگ سبز در قسمت تحتاني گل قرار گرفته‌اند و انتهاي آن‌ها به يک لوله باريک ختم مي‌شود. گل‌ها داراي ده پرچم هستند که سفيدرنگ با بساک‌هاي زرد يا سبزرنگ مي‌باشند که نه عدد از آن‌ها به هم چسبيده و يکي آزاد است (کوچکي و بنايان اول، 1372). مادگي طويل و خامه آن در انتها خميدگي دارد. کلاله برجسته و کرکدار است. گل‌ها خودگشن بوده و در اقليم‌هاي گرم، دگرگشني در آن‌ها هيچ‌گاه بيشتر از 5 درصد نخواهد بود (طباطبايي، 1365).
ميوه نيامي يک برچه‌اي است که بعد از بارورشدن تخمک‌هاي بذرها در داخل نيام رشد مي‌کنند. شکل غلاف در ارقام مختلف، متفاوت و به شکل خميده، مستقيم، پهن يا استوانه‌اي هستند. طول غلاف بين 7 تا 20 سانتي‌متر و حاوي 4 تا 6 بذر هستند. غلاف‌ها ابتدا سبز، بعداً زرد و ديواره آن‌ها خشک مي‌شود. در برخي از واريته‌ها رنگ نيام از ابتدا زرد خوشرنگ است. دانه‌ها به شکل کليه‌اي کم و بيش درشت، با رنگ‌هاي متفاوت از سفيد، زرد، پيازي، بنفش، سياه، ابلق خاردار، گاهي کشيده و تخت و گاهي قدري برجسته و چاق هستند. فاقد آندوسپرم و شامل سه بخش اصلي پوسته خارجي، لپه‌ها و گياهک است. محل اتصال پوسته خارجي با بخش داخلي بذر، ناف نام دارد. لپه‌ها بخشي از بذر هستند که قسمت اعظم مواد غذايي دانه در آن‌ها انباشته مي‌شود. گياهک نيز در قسمت تحتاني دانه و ميان دو لپه قرار گرفته و متصل به لپه‌ها است. گياهک شامل ساقه‌چه و ريشه‌چه است. بذرها از نظر رنگ و اندازه از کوچک و به رنگ سياه (انواع وحشي) تا بزرگ و به رنگ‌هاي سفيد، قهوه‌اي و زرد و به طول 7 تا 16 ميلي‌متر ديده مي‌شوند.معمولاً ناف آن‌ها سفيد رنگ بوده و وزن صد دانه آن‌ها 20 تا 60 گرم است (طباطبايي، 1365).

2-5- نيازهاي اقليمي لوبيا
لوبيا گياهي گرمادوست و صفر فيزيولوژيکي آن 8 درجه سانتي گراد است. دماي مطلوب رشد آن 20 تا 29 درجه سانتي‌گراد بوده و دماي بيشتر از 45 درجه منجر به عدم تشکيل بذر در آن شده و دماي کمتر از 15 درجه سانتي‌گراد براي رشد آن مناسب نيست. لوبيا گياهي روزکوتاه است. اين گياه به خوبي سايه اندازي را تحمل مي‌کند و در کشت‌هاي درهم به خوبي رشد مي‌کند. براي رشد کامل آن 100 تا 130 روز وقت لازم است به شرط آن که دماي هوا هرگز به صفر يا زير صفر درجه سانتيگراد نرسد. لوبيا محصول نواحي معتدل و گرم مي‌باشد يعني بذر آن براي سبزشدن احتياج به دماي نسبتاً زياد دارد. معمولاً شروع گلدهي در لوبيا 30 تا 40 روز پس از کاشت است. اگر در اين مرحله از رشد گياه شرايط خشکي ايجاد شود بيشترين خسارت به محصول لوبيا وارد مي شود. گياه لوبيا به شرايط آب و خاک و کيفيت آن خيلي حساس بوده و عملکرد آن حتي در دوره هاي کوتاه مدت کمبود آب صدمه مي بيند. حبوبات در مراحل مختلف رشد فيزيولوژيکي به کمبود آب حساسيت متفاوتي دارند. گياه لوبيا از مرحله سبز شدن تا قبل از مرحله گلدهي حساسيت کمتري به کمبود آب دارد اما پس از شروع مرحله گلدهي نياز آبي اين محصول شديداً افزايش مي يابد. با شروع رسيدن اولين غلاف ها آبياري لوبيا بايد قطع گردد تا مدت زمان رسيدن محصول در مزرعه طولاني نشود. لوبيا اصولاً به آب نسبتاً زيادي احتياج دارد و بايد هر هفته مزرعه لوبيا را حتي المقدور آبياري نمود و بسته به زودرس يا ديررس بودن انواع آن به 8 تا 12 نوبت آبياري احتياج پيدا مي کند (دليبلاتو و السن15، 1974).
لوبيا را در هر نوع خاک مي‌توان کاشت. براي تهيه محصول زودرس از اراضي شني رسي و شني استفاده مي‌کنند اما بذر لوبياي ديررس پائيزه (مخصوصاً براي تهيه لوبياي خشک) در زمين‌هاي ليموني و رسي شني کاشته مي‌شود. از نظر pH، در زمين‌هايي که pH آن بين 3/5 تا 6 است بهترين نتيجه و بيشترين محصول را دارد (کوچکي و بنايان اول، 1372). تاريخ کاشت بر عملکرد، طول ميانگره در ساقه‌هاي اصلي و فرعي، وزن صددانه و وزن خشک بوته به صورت معني‌داري تأثير مي‌گذارد. تأخير در کاشت سبب برخورد رشد رويشي با گرماي تابستان، نقصان سطح فتوسنتزکننده، گلدهي زودهنگام و تطابق مراحل رشد زايشي با گرماي شديد و در نتيجه کاهش عملکرد و اجزاي عملکرد مي‌گردد (آندرسون و واسيلاس16، 1985؛ برد و همکاران17، 1990). اين گياه از نظر فتوسنتز جزء گياهان سه کربنه مي‌باشد.

2-6- تاريخ کاشت
هدف از تعيين تاريخ کاشت يافتن زمان کاشت رقم يا گروهي از ارقام مشابه يک گروه است به طوري که مجموعه عوامل محيطي حادث در آن زمان براي سبزشدن، استقرار و بقاء گياهچه مناسب باشد و ضمن اين که گياه حتي الامکان در هر مرحله از رشد با شرايط مطلوب خود روبرو مي‌گردد، با شرايط نامساعد محيطي نيز برخورد نکند. بهترين تاريخ کاشت منجر به حصول عملکرد بالاتري در مقايسه با ساير تاريخ‌هاي کاشت مي‌گردد. عوامل مؤثر بر انتخاب تاريخ کاشت را مي‌توان شامل عوامل اقليمي و عوامل غيراقليمي مانند آفات، امراض، علف‌هاي هرز، پرندگان، اقتصاد توليد و غيره دانست. عوامل اقليمي نقش بسزائي در رشد و نمو گياهان دارند. اگرچه نوسانات ساليانه عوامل اقليمي مانند دما، بارندگي و شدت يا زمان وزش باد بسيار زياد است و تغييرات کوتاه مدت آن‌ها را در يک ناحيه به طور دقيق نمي‌توان از پيش تعيين نمود، اما ميانگين‌هاي درازمدت آن‌ها روند خاصي را طي هفته، ماه يا سال تعقيب مي‌کنند. بنابراين پيش بيني روند تغييرات آب و هوائي و محاسبه احتمال وقوع وضعيت‌هاي خاصي از شرايط اقليمي طي زمان از طريق معدل گيري تعداد زيادي از سال‌هاي گذشته (حداقل 20 سال) امکان پذير مي‌باشد. بعضي ديگر از عوامل آب و هوايي مانند طول روز يا زاويه تابش آفتاب ثبات رياضي دارند و براي هر مکان و در هر روز از سال با استفاده از اطلاعات جغرافيائي و روابط رياضي قابل محاسبه مي‌‎‌باشند. معمولاً ارقام يک گياه را به گروه‌هاي زودرس، ميان رس و ديررس تقسيم مي‌کنند و تاريخ کاشت هر گروه را با انجام آزمايشاتي براي يک ناحيه تعيين مي‌نمايند. براي اين کار ارقام مورد نظر را در تاريخ‌هاي مختلف مي‌کارند و بهترين تاريخ کاشت را با توجه به رشد و نمو گياه و عملکرد حاصله براي ارقام مورد مطالعه مشخص مي‌کنند. ديده مي‌شود که براي شروع اين گونه مطالعات نيز مي‌بايستي تاريخ کاشت‌هاي تقريباً مناسبي انتخاب نمود. اين عمل از طريق انطباق تئوريک نيازهاي اکولوژيک محصول با عوامل محيطي انجام مي‌شود. به هر حال، شرايط آب و هوايي هر ناحيه تغييرات قابل ملاحظه‌اي از سالي به سال ديگر دارند. ارقام مختلف واقع در يک گروه رسيدگي نيز تفاوت‌هاي محسوسي با يکديگر دارند. به علاوه شرايط عيني محيطي از يک مزرعه به مزرعه ديگر مي‌تواند کاملاً متفاوت باشد. بنابراين مي‌بايستي تاريخ کاشت هر رقم را براي هر فصل کاشت با توجه به شرايط محيطي موجود، خصوصيات رقم، عوامل اقتصادي و غيره تعيين نمود (خواجه پور، 1380).
عدم آگاهي از مديريت صحيح زراعي و کمبود ارقام اصلاح شده و ناشناخته بودن مسائل به زراعي آن‌ها از شمار عوامل اساسي در پائين بودن عملکرد حبوبات از جمله لوبيا در ايران است. تاريخ کشت تأثير مهمي بر عملکرد و اجزاي عملکرد بسياري از گياهان زراعي از جمله حبوبات دارد. به طور کلي، رشد رويشي بيشتر و عملکرد بالاتر به تاريخ‌هاي کشت زود ربط داده شده است. تأخير در کاشت باعث کاهش عملکرد و اجزاي عملکرد سويا (آندرسون و واسيلاس، 1985)، لوبيا (مندل و دي‌هارا18، 1990) و نخود (سيديکو19، 1984) گرديد.

2-6-1- اثر تاريخ کاشت بر رشد لوبيا
تاريخ کشت لوبيا بسيار مهم است و بايد به گونه اي تنظيم شود که دماي خاک در زمان کاشت از 18 درجه سانتي گراد کمتر نبوده و مرحله حساس رشد آن يعني گلدهي با گرما و خشکي مواجه نشود. همچنين زمان رسيدن محصول با سرماي پاييزه برخورد نکند. بهترين تاريخ کاشت 15 ارديبهشت تا 5 خرداد است اما در صورت فراهم بودن امکانات آبياري کشت آن تا اواسط تير ماه نيز امکان پذير است. اگرچه ارقام بسياري از لوبيا در دامنه وسيعي از محيط ها داراي پتانسيل عملكرد بالايي هستند ولي قابليت توليد عملكرد ناشي از سازگاري گياه به شرايط موجود فصل رشد درجه حرارت ، فتوپريود و عمليات مديريت گياه زراعي است (باقري و همکاران، 1380). از آنجايي كه مبدأ اصلي لوبيا مناطق گرمسيري و آمريكاي جنوبي است اين گياه در ساير مناطق مشابه كه درجه حرارت محيطي كمتر از 10 درجه سانتي‌گراد نداشته باشد جوانه خواهد زد. لوبيا نباتي حرارت دوست مي‌باشد و به سرما و يخبندان بسيار حساس بوده و در بهار تا زماني كه درجه حرارت محيط به قدر كافي بالا نرود نمي‌توان به كشت آن مبادرت ورزيد. اگر درجه حرارت در موقع كشت لوبياهاي پاكوتاه از 12 درجه و در لوبياهاي پا بلند از 14 درجه سانتي‌گراد كمتر باشد خوب رشد نمي‌نمايند و از اين نظر خاك بايد در بهار كاملاً گرم شده باشد. درجه حرارت زياد در طول تابستان باعث ريزش گلها و كاهش ميزان تشكيل دانه در آنها خواهد شد. درجه حرارت مناسب براي رشد و نمو لوبيا حدود 25 تا 30 درجه سانتي‌گراد است. در درجه حرارت‌هاي بالاتر از 45 درجه سانتي‌گراد گياه به بذر نمي‌نشيند و حرارت‌هاي پايين‌تر از 15 درجه سانتي‌گراد براي رشد و نمو آن مناسب نيست. براي رشد و نمو كامل لوبيا 120 تا 130 روز كافي است به شرطي كه درجه حرارت محيط هرگز به صفر يا زير صفر نرسد (مجنون حسيني، 1372).
به دست آوردن تاريخ کشت و مقايسه عملکرد ارقام لوبيا به منظور استفاده بهينه از منابع آبي، خاکي، خورشيدي و صرفه جويي در مصرف بي رويه بذر و رسيدن به عملکرد بالا ضروري مي‌باشد. از عوامل مهم در تغييرات عملکرد لوبيا تاريخ کاشت مي‌باشد (خواجه پور و باقريان نائيني، 1380) تعيين زمان صحيح کاشت گياهان زراعي تحت تأثير عوامل اقليمي مختلف از قبيل بارش، دما و طول روز قرار دارد و يکي از مهم ترين جنبه‌هاي مديريتي لازم براي توليد گياهان زراعي است. اين اهميت به دليل شدت تأثير عوامل روي ژنوتيپ‌هاي مختلف براي دستيابي به پتانسيل توليد مي‌باشد. معمولاً تاريخ کاشت با ساير مديريت‌هاي زراعي اثر متقابل نشان مي‌دهد (جانسون و همکاران20، 1995).
تصور آن است که انواع گوناگون لوبيا از نظر سازگاري به دماي محيط متفاوت هستند، از اين رو ممکن است واکنش آن‌ها با تاريخ‌هاي کاشت متفاوت باشد. بر اين اساس اعمال مديريت زراعي مناسب به منظور بهره‌گيري هرچه بيشتر از پتانسيل عملکرد ضروري به نظر مي‌رسد و تغيير در عملکرد مي‌تواند بر اثر تغيير عوامل ژنتيکي و محيطي مثل شرايط آب و هوايي، تاريخ کاشت، تراکم بوته و مديريت زراعي ايجاد گردد (خواجه‌پور، 1380).

2-6-2- اثر تاريخ کاشت بر عملکرد غلاف لوبيا
تصور آن است که انواع گوناگون لوبيا از نظر سازگاري به دماي زياد متفاوت اند، از اين رو ممکن است واکنش آنها به تأخير در کاشت متفاوت باشد. تعداد غلاف در بوته درگياه لوبيا يکي از مهم‌ترين اجزاي عملکرد مي‌باشد. در آزمايش‌هاي به عمل آمده روي لوبيا، اثر تاريخ کاشت روي تعداد غلاف در بوته معني‌دار بوده است و در بيشتر مواقع تاريخ‌هاي کشت زود، تعداد غلاف بيشتري در هر بوته داشتند (قنبري و طاهري مازندراني، 1382؛ ميرزايي ندوشن، 1367). تعداد غلاف در لوبيا علاوه بر ساير عوامل، به تاريخ کاشت و رقم نيز بستگي دارد و تحت تأثير عوامل فوق، ممکن است تا بيش از 4 برابر تغيير کند. کن و همکاران اظهار داشتند که افزايش دما طي دوره رشد و تشکيل غلاف، سبب افزايش ارتفاع گياه مي‌شود. همچنين در تاريخ‌هاي کاشت اواسط فصل نسبت به تاريخ‌هاي خيلي زود يا خيلي دير، ارتفاع بوته‌ها بلندتر مي‌شود (کارتر21، 1977). چانگ و گلدن، تعداد کل غلاف در بوته را مهمترين خصوصيت تعيين کننده عملکرد لوبيا يافتند. آن‌ها گزارش کردند که در حدود 20 درصد از کاهش عملکرد لوبيا به خاطر کاهش تعداد غلاف در گياه در اثر تنش پيش از مرحله گلدهي، کاهش تعداد غلاف و تعداد دانه در غلاف در اثر تنش در طول دوره گلدهي و کاهش دانه در اثر طول دوران رسيدگي دانه بوده است (چانگ و گولدن22، 1991). همچنين مشاهده شده است تأخير در کاشت باعث کاهش تعداد غلاف در بوته مي‌گردد (المور23، 1990). گزارش شده است که تأخير در کاشت باعث کاهش تعداد غلاف در گياه و کاهش عملکرد مي‌شود (هينگرا و سکهو24، 1988). گزارش شهسواري نشان داده است که تأخير در کاشت سبب برخورد دوره رشد دانه با هواي گرم شده و تعداد دانه در هر غلاف کاهش مي‌يابد (شهسواري، 1368).
تأخير در کاشت موجب کوتاهي ساقه اصلي از طريق تشکيل شمار کمتري گره، و در نتيجه پيدايش مکان کمتر براي تشکيل غلاف مي‌شود و شمار غلاف در ساقه اصلي را کاهش مي‌دهد (شهسواري، 1368؛ بيور و جانسون، 1981؛ ويور و همکاران، 1991؛ ويلککس و فرانکنبرگر، 1987). در پژوهش شهسواري (1368)، تعداد غلاف در ساقه اصلي بيش از تعداد دانه در هر غلاف در تعيين تعداد دانه در ساقه اصلي نقش داشت. تشکيل تعداد کمتري ساقه فرعي در بوته همراه با تأخير در کاشت (شهسواري، 1368؛ آندرسون و واسيلاس، 1985؛ لين و مرخارت، 1996؛ ويور و همکاران، 1991)، موجب کاهش تعداد غلاف در ساقه‌هاي فرعي مي‌شود (شهسواري، 1368؛ 7؛ ايشاگ و ايوب25، 1974؛ اسکاريسبريک و همکاران، 1976؛ شونارد و گپتس26، 1994؛ ويور و تيم27، 1988). همچنين، وقوع دماي زياد طي روزهاي پس از گرده افشاني، باعث ريزش غلاف‌هاي جوان مي‌گردد (مونتروسو و وين28، 1990؛ سيونيت و همکاران29، 1987). به طور کلي، تأخير در کاشت سبب کاهش تعداد غلاف در واحد سطح مي‌شود و پتانسيل عملکرد را کاهش مي‌دهد (آگوستا-گالگوس و وايت30، 1995؛ آندرسون و واسيلاس، 1985؛ ايشاگ و ايوب، 1974؛ مونتروسو و وين، 1990؛ اسکاريسبريک و همکاران، 1976؛ شونارد و گپتس، 1994؛ سيونيت و همکاران، 1987؛ ويور و تيم، 1988).
طولاني بودن فرصت براي رشد و توليد سطح فتوسنتزکننده بيشتر در ارقام ديررس، براي توليد ساقه‌هاي فرعي زيادتر (شهسواري، 1368؛ آندرسون و واسيلاس، 1985؛ بنت و همکاران، 1977؛ ايشاگ و ايوب، 1974؛ ويور و همکاران، 1991) و در نتيجه توليد تعداد بيشتري غلاف در بوته مناسب است.

2-6-3- اثر تاريخ کاشت بر عملکرد دانه لوبيا
محمد خاني و همکاران (1384) در تحقيق خود جهت بررسي اثر تاريخ کاشت و فاصله خطوط کاشت بر روي عملکرد ارقام لوبيا قرمز در خرم آباد بيان کردند که بهترين تاريخ کاشت لوبيا در منطقه خرم آباد نيمه دوم فروردين ماه مي‌باشد و تاريخ‌هاي کاشت قبل از نيمه دوم فروردين ماه به طور معني‌داري باعث کاهش عملکرد دانه خواهد شد. به منظور بررسي اثر تاريخ کاشت و تراکم بر رشد، اجزاء عملکرد و عملکرد دانه لوبيا قرمز، آزمايشي با استفاده از کرتهاي خرد شده در قالب بلوكهاي کامل تصادفي با چهار تکرار توسط موسوي، فتحي و دادگر در الشتر لرستان به اجرا درآمد. بيشترين عملکرد دانه در 8 ارديبهشت و با فاصله بوته 10 سانتيمتر (1/3448 کيلوگرم در هکتار) و کمترين آن در 8 خرداد و با فاصله بوته 30 سانتيمتر (2/2360 کيلوگرم در هکتار) حاصل گرديد. تأخير در کاشت و برخورد دوره رويشي و زايشي با دماهاي بالاتر، باعث کاهش عملکرد دانه گرديد. بنابراين انتخاب تاريخ کاشت در اوايل ارديبهشت و با فاصله بوته 10 سانتيمتر بر روي رديف براي رقم لوبيا قرمز در شرايط مشابه با آزمايش حاضر مي‌تواند مناسب باشد (موسوي و همکاران، 1379). آزمايشي تحت عنوان واکنش اجزاي عملکرد و عملکرد دانه ژنوتيپ‌هاي مختلف لوبيا به تأخير در کاشت توسط محمد رضا خواجه پور و احمد رضا باقريان ناييني انجام گرفت. نتايج تحقيق نشان داد که عملکرد دانه لوبيا از تأخير در کاشت به شدت آسيب مي‌بيند (خواجه‌پور، 1380). رحماني و همکاران (1391) به منظور بررسي اثر تاريخ کاشت و مقايسه ارقام لوبيا قرمز، آزمايشي به صورت اسپليت پلات اجرا کردند. نتايج حاصل از تجزيه واريانس صفات نشان داد تاريخ کاشت 15 ارديبهشت و رقم صياد از نظر اکثر صفات مورد بررسي برتري داشت. نتايج اين آزمايش گوياي آن بود که عملکرد دانه لوبيا قرمز با تأخير در کاشت به شدت آسيب مي‌بيند. لوبيا قرمز رقم صياد ممکن است ظرفيت توليد بيشتري در کليه تاريخ‌هاي کاشت، نسبت به ديگر ژنوتيپ‌هاي مورد بررسي در شرايط مشابه آزمايش حاضر داشته باشد. آيسيک و همکاران (1997) در ترکيه با اعمال پنج ميزان فاصله بين رديف و شش تراکم بوته بر روي دو رقم لوبيا معمولي اظهار داشتند که با افزايش تراکم بوته با وجود کاهش وزن بوته و وزن دانه در بوته به دليل افزايش تعداد بوته در واحد سطح، بر عملکرد دانه و بيولوژيک افزوده شد. مسعودي کيا و عزيزي (1387) به منظور بررسي تأثير برخي عوامل زراعي شامل تاريخ کاشت، رقم و تراکم گياهي بر عملکرد دانه، عملکرد بيولوژيکي، اجزاء عملکرد و ميزان پروتئين دانه در لوبيا قرمز، آزمايشي به صورت اسپليت فاکتوريل اجرا کردند. تاريخ کاشت بر عملکرد دانه، عملکرد بيولوژيکي، شاخص برداشت، اجزاء عملکرد و وزن صددانه اثر معني‌داري داشته اما تعداد دانه در غلاف تحت تأثير تاريخ کشت قرار نگرفت. تأخير در کاشت، باعث کاهش عملکرد دانه و عملکرد بيولوژيکي شد و بالاترين ميزان درصد پروتئين دانه از سومين تاريخ کشت حاصل شد.
قنبري و طاهري مازندراني (1382) به منظور بررسي و تعيين مناسب‌ترين تاريخ کاشت و تراکم بوته در لوبيا چيتي محلي خمين، آزمايشي به صورت کرت‌هاي خردشده نواري اجرا کردند. در بررسي تاريخ‌هاي کاشت، ارتفاع گياه و تعداد روز تا رسيدن کامل، با تأخير در کاشت کاهش پيدا کرد. عملکرد دانه در تاريخ کاشت زود، يعني 30 ارديبهشت ماه بيشتر بود. در اين آزمايش بين تاريخ‌هاي مختلف کشت از نظر تأثير روي وزن صددانه تفاوت معني‌داري مشاهده شد. با توجه به نتايج به دست آمده، کاشت 35 تا 40 بوته در متر مربع در اواخر ارديبهشت و اوايل خرداد از عملکرد خوبي برخوردار خواهد بود. موسوي اظهار نموده است که با تأخير در کاشت لوبيا، طول دوره رشد گياهان به دليل افزايش دماي محيط، کوتاه شده و در نتيجه منجر به کاهش تعداد غلاف، تعداد دانه در غلاف، وزن صددانه و در نهايت کاهش عملکرد دانه گرديد (موسوي، 1383). در بررسي به عمل آمده توسط صالحي مشخص گرديد که تأخير در کاشت موجب کاهش تعداد غلاف در بوته، وزن صددانه و عملکرد دانه گرديد. وي اظهار نموده است که پايين بودن درجه حرارت در اوايل دوره رشد، سبب کندي رشد گياهچه‌ها گرديده و آسيب پذيري آن را در برابر تنش‌هاي زنده و غيرزنده افزايش مي‌دهد. هم چنين مصادف شدن زمان رسيدن تاريخ کاشت چهارم با سرماي زودرس پائيزه (اواخر شهريور) علاوه بر کاهش ميزان عملکرد، موجب سبز خشک ماندن دانه‌ها در غلاف شده و از بازارپسندي محصول کاسته مي‌شود.
منظور از تاريخ کاشت زماني است



قیمت: تومان


پاسخ دهید