واحد بناب
مديريت دولتي
پاياننامه براي دريافت درجه کارشناسيارشد M.A
گرايش مالي
عنوان:
تاثير استراتژي مديريت هزينه بر عملكرد مالي بلند مدت شركت انتقال گاز ايران
استاد راهنما:
دکتر عسگر پاکمرام
استاد مشاور:
دکتر نادر رضايي
نگارش:
کمال يوسف پور
تابستان 1392
Islamic Azad University
Bonab Branch
Faculty of Economic, Management and Accounting
Thesis M.A.
Subject:
The Effects of Strategic Cost Management on Long Term Financial Performance in Iranian Gas Transmission Co (NIGTC)
Thesis Advisor:
Asgar Pakmaram (PH.D.)
Consulting Advisor:
Nader Rezaei (PH.D.)
By:
Kamal yousefpour
Summer 2012
تقدير و سپاسگزاري
بر خود وظيفه ميدانم از تمام کساني که دريچه نو از علم را برروي ديدگانم گشودند و در تدوين و نگارش اين تحقيق ياري گر بنده بودهاند تقدير و تشکر نمايم، از مدير عامل و همکاران محترم شرکت انتقال گاز ايران، رئيس محترم امور مالي منطقه 8 عمليات انتقال گاز ايران، اساتيد گرامي دوره تحصيلي92-90 ، استاد محترم راهنما، مشاور و داور و ناظر پروژه بخاطر راهنمايي هاي دلسوزانه و همچنين زحماتي که در اين مدت متحمل گرديده اند صميمانه تشکر و قدرداني مي نمايم.
تقديم به:
– مادر و پدر دلسوزم
– همسر مهربان و فرزندان گلم
– معلمين و اساتيد محترم در تمام مقاطع تحصيلي
فهرست مطالب
عنوان صفحه
فصل اول: معرفي پژوهش
1-1- مقدمه ……………………………………………………………………………………………………3
1-2- تشريح و بيان مساله پژوهش ………………………………………………………………………….4
1-3- مروري بر چارچوب نظري پژوهش………………………………………………………………….5
1-4- اهميت و ضرورت انجام پژوهش …………………………………………………………………..7
1-5- اهداف پژوهش…………………………………………………………………………………………7
1-5-1- اهداف علمي پژوهش…………………………………………………………………….7
1-5-2- اهداف کاربردي پژوهش………………………………………………………………..8
1-6- پرسشهاي پژوهش……………………………………………………………………………………..8
1-7- تبيين فرضيههاي پژوهش………………………………………………………………………………9
1-8- نوآوري پژوهش……………………………………………………………………………………….10
1-9- روش پژوهش ………………………………………………………………………………………..10
1-10- قلمرو پژوهش………………………………………………………………………………………..10
1-11- جامعه آماري پژوهش………………………………………………………………………………11
1-12- روش و ابزار گردآوري دادهها و اطلاعات………………………………………………………..11
1-13- روش تحليل دادهها…………………………………………………………………………………..11
1-14- تعريف مفاهيم، واژهها اختصاصي و متغيرهاي پژوهش………………………………………….12
1-15- خلاصه فصل…………………………………………………………………………………………13
1-16- ساختار کلي پژوهش ………………………………………………………………………………..13
فصل دوم: ادبيات، چارچوب نظري و مروري بر پژوهشهاي مربوط
2-1- مقدمه…………………………………………………………………………………………………..15
فهرست مطالب
عنوان صفحه
2-2- مباني نظري……………………………………………………………………………………………16
2-2-1- هزينه و سود…………………………………………………………………………………….16
2-2-2- مديريت راهبردي هزينه و مديريت سنتي هزينه………………………………………………17
2-2-3- مديريت استراتژي و مديريت هزينه استراتژيک……………………………………………..19
2-2-2- هزينهيابي هدف…………………………………………………………………………………..20
2-2-3- هزينهيابي بر مبناي فعاليت……………………………………………………………………. 22
2-2-4- هزينهيابي کايزن…………………………………………………………………………………24
2-2-5- هزينهيابي چرخه عمر…………………………………………………………………………..26
2-2-6- مهندسي ارزش…………………………………………………………………………………..27
2-3- مفهوم عملکرد مالي……………………………………………………………………………………28
2-4- ساختار سرمايه و عملکرد مالي………………………………………………………………………29
2-5- روشهاي تامين مالي و عملکرد مالي بلندمدت………………………………………………………30
2-6- عوامل موثر بر عملکرد مالي بلندمدت شرکتها……………………………………………………32
2-6-1- استقراض بدهي (وام) و عملکرد مالي شرکتها……………………………………………..33
2-6-2- تامين مالي و عملکرد مالي شرکتها…………………………………………………………..34
2-6-3- سرمايهگذاري در فناوري اطلاعات و عملکرد مالي شرکتها………………………………35
2-7- استراتژي مديريت هزينه و عملکرد مالي بلندمدت………………………………………………….35
2-8- پژوهشهاي خارجي…………………………………………………………………………………..37
2-9- پژوهشهاي داخلي…………………………………………………………………………………….38
2-10- نتيجهگيري و ارائه مدل مفهومي پژوهش………………………………………………………….40
2-11- خلاصهي فصل………………………………………………………………………………………41
فهرست مطالب
عنوان صفحه
فصل سوم: روش شناسي پژوهش
3-1- مقدمه …………………………………………………………………………………………………..43
3-2- روش پژوهش ………………………………………………………………………………………..44
3-3- قلمرو پژوهش ………………………………………………………………………………………..45 3-3-1- قلمرو موضوعي پژوهش ……………………………………………………………………..45
3-3-2- قلمرو زماني پژوهش …………………………………………………………………………45
3-3-3- قلمرو مكاني پژوهش ………………………………………………………………………….45
3-4- فرضيههاي پژوهش ………………………………………………………………………………….45
3-5- متغيرهاي پژوهش و نحوة اندازهگيري آنها ……………………………………………………..47
3-6- جامعه آماري پژوهش ………………………………………………………………………………48
3- 7- روش گردآوري اطلاعات و دادههاي پژوهش …………………………………………………48
3-8 – دقت، اعتبار و پايايي ابزار پژوهش…………………………………………………………………49
3- 9- روش کلي تحليل دادهها……………………………………………………………………………….49
3- 10 – روشهاي آماري……………………………………………………………………………………49
3- 11- خلاصهي فصل……………………………………………………………………………………..50
فصل چهارم: تحليـل دادههاي پژوهش
4-1 مقدمه…………………………………………………………………………………………………….52
4-2 يافتههاي توصيفي……………………………………………………………………………………….52
4-3 آمار استنباطي………………………………………………………………………………………….57
4-3-1 آزمون فرضيه فرعي 1-1………………………………………………………………………….57
4-3-2 آزمون فرضيه فرعي 1-2…………………………………………………………………58
4-3-3 آزمون فرضيه فرعي 1-3…………………………………………………………………59
فهرست مطالب
عنوان صفحه
4-3-4 آزمون فرضيه فرعي 2-1…………………………………………………………………61
4-3-5 آزمون فرضيه فرعي 2-2…………………………………………………………………62
4-3-6 آزمون فرضيه فرعي 2-3………………………………………………………………..63
4-4 خلاصه فصل…………………………………………………………………………………………..64
فصل پنجم: نتيجه گيري و پيشنهادهاي پژوهش
5-1 مقدمه…………………………………………………………………………………………………….66
5-2 نتايج آزمون فرضيهها …………………………………………………………………………………66
5-2-1 نتيجه آزمون فرضيه فرعي اول (1-1) ……………………………………………………….66
5-2-2 نتيجه آزمون فرضيه فرعي دوم (1-2) ……………………………………………………….67
5-2-3 نتيجه آزمون فرضيه فرعي سوم (1-3) ……………………………………………………….67
5-2-4 نتيجه آزمون فرضيه فرعي اول (2-1) ……………………………………………………….68
5-2-5 نتيجه آزمون فرضيه فرعي دوم (2-2)………………………………………………………..68
5-2-6 نتيجه آزمون فرضيه فرعي سوم (2-3) ……………………………………………………….69
5-3 مقايسه نتايج پژوهش حاضر با پژوهشهاي قبلي…………………………………………………….69
5-4 نتيجه كلي و تفسير نتايج آزمون فرضيهها…………………………………………………………….70
5-5 پيشنهادهاي حاصل از پژوهش……………………………………………………………………73
5-5-1 پيشنهادهاي مبتني بر فرضيهها………………………………………………………………73
5-5-2 پيشنهاد براي پژوهشهاي آتي…………………………………………………………………..74
5-6 محدوديتهاي انجام پژوهش……………………………………………………………………….74
5-7 خلاصهي فصل ……………………………………………………………………………………….75
منابع
الف: منابع فارسي…………………………………………………………………………………………….76
ب: منابع غيرفارسي …………………………………………………………………………………………79
پيوستها
الف: جداول خروجي تحليل دادهها………………………………………………………………………83
ب: نمودارهاي خروجي تحليل دادهها……………………………………………………………………85
چکيده
هدف نظام مديريت هزينه، کمک به حداکثر رساندن سود و ارزش شرکت در حال و آينده است. اطلاعات مديريت هزينه در قيمتگذاري محصولات، تصميمگيري در خصوص ايجاد تغيير در محصول به منظور دستيابي به سودآوري بيشتر، بروز رساني تجهيزات توليدي با توجه به شرايط موجود و تعيين روشهاي جديد بازاريابي يا کانالهاي توزيع محصولات شرکت استفاده ميشود بنابراين تاثير استراتژي مديريت هزينه بر روي عملکرد مالي شرکت ميتواند قابل توجه باشد.
در اين پژوهش، تحليل جامعي روي بررسي تاثير استراتژي مديريت هزينه بر عملكرد مالي بلند مدت در شركت انتقال گاز ايران بين سالهاي 1387 الي 1391 شرکت مورد مطالعه انجام گرفت. با استفاده از آزمون ضريب همبستگي اسپيرمن، فرضيهها مورد آزمون قرار گرفت در كل نتايج آزمون فرضيهها حاكي از تاثير عدم معنيدار استراتژي مديريت هزينه بر عملكرد مالي بلند مدت در شركت مورد مطالعه ميباشد.
واژههاي کليدي: سيستم مديريت هزينه، عملکرد مالي، شرکت انتقال گاز ايران، بازده بلندمدت داراييها
فصل اول:
” معرفي پژوهش ”
1-1- مقدمه
بهاي تمام شده (هزينه) از اقلام با اهميت حسابداري است که بر پايه آن، تصميمات برنامهريزي و تصميمات کنترل اتخاذ ميگردد. دستيابي به بهاي تمام شده قابل اتکا و مربوط در تصميمگيري مستلزم انجام فرآيند درست و منطقي مرتبط با محاسبه آن است که تحت عنوان هزينهيابي اتلاق ميشود. مديريت هزينه، رويکردي است که تصميمات برنامه ريزي و کنترلي را عينيت ميبخشد؛ به همين دليل مديريت هزينه به عنوان يکي از مهمترين عوامل موثر بر عملکرد شرکتها و براي جهتگيري آنها در بازارهاي سرمايه مطرح شده است. بيشتر شرکتها وجوه مورد نياز خود را از روشهاي گوناگوني تامين ميکنند؛ اما عواملي مانند رفتار مديريت، اندازه شرکت و دسترسي به بازارهاي تامين مالي و نيز محيط هاي اقتصادي و سياسي، آنها را نسبت به در پيش گرفتن تصميمات بهينه در اين زمينه محتاط کرده است در اين ميان، استفاده از منابعي که از ايجاد بدهي به دست آمده است ضمن ايجاد مقدار قابل توجهي هزينه ثابت، موجب افزايش اهرم و در نتيجه ريسک بيشتر خواهد شد. به همين دليل تاثير استراتژي مديريت هزينه بر عملكرد مالي بلند مدت شركتها از اهميت زيادي برخوردار ميباشد.
تمركز اصلي استراتژي مالي بر ابعاد مالي تصميمات استراتژيك است؛ در نتيجه به صورت اجتناب ناپذيري، اين موضوع نشان دهنده ارتباط نزديك با منافع سهامداران و در نتيجه با بازار سرمايه است. با اين حال يك استراتژي مالي مناسب همانند يك استراتژي سطح شركت و استراتژي رقابتي بسيار عالي، تمامي ذينفعان داخلي و خارج از شركت را مد نظر قرار ميدهد. همچنين، تئوري بازار سرمايه و تحقيقات موجود در اين زمينه به صورت اساسي بر سطح اقتصاد كلان تمركز ميكنند، در حالي كه استراتژيهاي مالي خاص بوده و بر اساس نيازهاي شركتهاي خاص و حتي در بعضي از موارد براي واحدهاي فرعي در داخل سازمان تدوين ميشوند.
1-2- تشريح و بيان مساله پژوهش
پيشرفت سريع فناوري همراه با افزايش روزافزون رقابت در بازارهاي جهان، مديران واحدهاي اقتصادي را به توليد محصولاتي با کيفيت بالا، ارائه خدمات مطلوب به مشتريان و در نهايت کاستن از بهاي تمام شده کالا و خدمات ترغيب نموده است. از اينرو، جهت تحقق اين انتظارات، تامين اطلاعات مورد نياز به صورت جامع براي سيستم حسابداري يک ضرورت است و از آنجاييکه حسابداري مديريت ديگر جوابگوي نيازهاي موجود نيست (کاپلان1،2004). لذا بسياري از دستاندر کاران امور اقتصادي به تدريج از ديدگاههاي سنتي مبني بر حسابداري بهاي تمام شده فاصله گرفته و به ايجاد سيستم مديريت هزينه گرايش پيدا ميکنند. بطور کلي، مي توان چنين نتيجه گرفت که تاکيد سيستم مديريت هزينه بر روند فعاليتهاي بنگاه اقتصادي است. بايد اذعان نمود، رهبران تغيير، كساني هستند كه ميدانند کجا هستند، به کجا ميروند، چگونه حرکت مي کنند و چگونگي نيل به مقصد را مي‌شناسند، اعتماد به نفس براي ايجاد تغيير در خودشان را دارند و هم چنين، براي كمك يا هدايت ديگران در ايجاد تغيير صبر و بردباري به خرج مي‌دهند. نمي‌توان تغييرات را كنترل كرد اما مي‌توان خود را براي آن آماده نمود.
با توجه به اينکه صنعت نفت و گاز بهعنوان محور توسعه اقتصادي کشور شناخته شده و صنعتي پايه در اين راستا محسوب ميگردد، داراي منابع هنگفتي از سرمايههاي انساني فيزيکي بوده که بهره برداري و استفاده بهينه از اين منابع يکي از اهداف اصلي و رسالت مديران اين صنعت عظيم تلقي ميگردد. تمايز محصولات، يکي از راههاي موفقيت وتضمين آينده سازمان درعرصه هاي رقابت ميباشد و از آنجاييکه وظيفه اصلي شرکت انتقال گاز صرفاً تحويل گاز از پالايشگاههاي گاز و تحويل آن به مشتريان (داخلي و خارجي) ميباشد و بدلايل سياسي و … نميتواند در مورد تحويل گاز به مشتريان سليقهاي عمل نمايد لذا، مديريت هزينه ميتواند راهگشاي مسايل رقابتي باشد (پورتر2،1980). لازماست، مديران سازمان با ديد اقتصادي به اين پروژهها نگريسته و در راستاي جهاد اقتصادي که يکي از تاکيدات مقام معظم رهبري ميباشد با کنترل سيستمي بر روي هزينهها وکنترل آنها نقش موثري در جهت جلوگيري از اتلاف انرژيها برداشته تا بتواند در صحنههاي حساس بين الملل با حفظ و افزايش سهم بازار با داشتن توان رقابت، در داخل کشور نيز از حيف و ميل منابع خدادادي جلوگيري بعمل آيد. مديريت هزينه را از چهار بعد به مديريت عملكرد نسبت دادند، مالي، مشتري، فرآيندهاي داخلي و رشد(كاپلان ونورتون3،1996).
مديريت هزينه پائين آوردن کيفيت نيست، مديريت هزينه کمتر هزينه کردن نيست، مديريت هزينه گرانتر فروختن نيست، بلکه فرآيند به کارگيري بهينه منابع براي دستيابي به اهداف هزينه در انواع فعاليتهاي جاري شرکت، کليدي( ضروري) و عادي ميباشد(بولاچر4،2006).
بدون شک در نظر گرفتن اين اولويت‌ها براي دستيابي به هدف توليد محصولات و خدمات با کيفيت بالا، با حداقل بهاي تمام شده، بسيار حائز اهميت است. در اين سيستم، هزينه فعاليتهاي عمده بنگاه اقتصادي به کالاها و خدمات مربوط به توليد با توجه به نحوه استفاده از فعاليتها در توليد اين کالاها و خدمات تخصيص مي‌يابد. در اين راستا هدفهاي سازماني مديران بسيار متنوع است برخي از اين اهداف که مکرراً مورد تاکيد قرار ميگيرد عبارتند از: توجه به سودآوري و رشد، رسيدن به خودکفايي مالي، به حداقل رساندن بهاي تمام شده کالا، ارتقاء کيفيت محصولات مطابق با استانداردهاي بين المللي ، رعايت الزامات زيستي محيطي، انجام وظايف مربوط به خدمات اجتماعي. بطورکلي وظيفه مديريت دستيابي به هدفهاي فوق الذکر به صورت جامع است. به منظور دستيابي به اين هدفها، مديران معمولاً فعاليت اصلي خود را بر چهار موضوع متمرکز ميسازند که عبارتند از: تصميمگيري، برنامه ريزي، رهبري فعاليتهاي عملياتي، کنترل و پيگيري کارهاي انجام شده.
در اين پژوهش سعي ميشود تا به اين سوال پاسخ داده شود که اعمال استراتژيهاي مديريت هزينه بر عملکرد مالي شركت انتقال گاز چه تاثيري دارد؟
1-3- مروري بر چارچوب نظري پژوهش
چارچوب نظري از مراحل اساسي علم روش پژوهش است، که بر مبناي نظريهي خاص پديده را بررسي مينمايد. در واقع پژوهشگر بعد ازتعيين موضوع پژوهش و مطالعات اکتشافي با نگاهي فراگير به اطلاعات جمعآوري شده از منابع اسنادي و غير اسنادي بايد به مهارکردن ايدههاي نظري مرتبط با پديده مورد بررسي بپردازد؛ و محورهاي اصلي نظري پژوهش خود را مشخص کند و طرح نظري مناسب با مسئله پژوهش را ارائه دهد.
بر خلاف تصور عمومي، نظريه و پژوهش به عرصههايي مجزا تعلق ندارند، بلكه مكمل يكديگرند. نظريه القاءكننده فرضيهها و در خلال حل يك مساله نظري ميتواند موجد افكار بيشتري شود (نائيني، 1376، 19). در اين بخش از برخي نظريههايي كه مرتبط با موضوع پژوهش است، براي ارائه چارچوب نظري استفاده شده است. با توجه به عنوان و موضوع پژوهش ابتدا به تعريف “مديريت هزينه “پرداخته و سپس به ذكر نظريات و ديدگاههاي مربوط به موضوع پژوهش ميپردازيم. مديريت هزينه “مجموعهاي از تکنيکها و شيوهها براي کنترل و توسعه فعاليتها و فرآيندها، توليدات و خدمات آن” مي باشد (برينکه، 1998).
مديريت راهبردي اثربخش، نقش مهمي در موفقيت شرکت يا سازمان دارد. افزايش سطح رقابت در عرصه بين المللي، فناوريهاي جديد و تغيير در فرآيند کسب و کار موجب شده تا مديريت هزينه پويايي و اهميت بيشتري نسبت به قبل پيدا کند. مديران بايد هميشه نگرش رقابتي داشته باشند و براي اين منظور وجود استراتژي رقابتي در شرکت ضروري است.
اطلاعات مديريت هزينه در قيمتگذاري محصولات، تصميمگيري در خصوص ايجاد تغيير در محصول به منظور دستيابي به سودآوري بيشتر، بروز رساني تجهيزات توليدي با توجه به شرايط موجود و تعيين روشهاي جديد بازاريابي يا کانالهاي توزيع محصولات شرکت استفاده ميشود (نيکبخت و ديانتي، 1390، 28). بنابراين هدف نظام مديريت هزينه، کمک به حداکثر رساندن سود و ارزش شرکت در حال و آينده است (رهنماي رودپشتي، 1387، 56).
بطور کلي شرکتها چه کوچک و چه بزرگ از اطلاعات مديريت هزينه استفاده ميکنند. اما ميزان اتکاي آنها به اين اطلاعات بستگي به ماهيت استراتژي رقابتي شرکت دارد. بسياري از شرکتها رقابت خود را برمبناي ارائه کالا و خدمات با کمترين بهاي تمام شده انجام ميدهند. در اين گونه شرکتها مديريت هزينه امري حياتي محسوب ميشود. برخي شرکتها رقابت خود را بر مبناي پيشرو بودن در امر توليد و ارائه محصولات برتر و متمايز قرار ميدهند. از اين رو در اين شرکتها موضوع مهم، حفظ رهبري بازار از طريق توسعه محصولات و بازاريابي بهتر است. نقش مديريت هزينه، پشتيباني از استراتژي شرکت از طريق فراهم کردن اطلاعاتي است که بواسطه اين اطلاعات بتوان در توسعه محصولات و بازاريابي آنها موفق بود (نيکبخت و ديانتي، 1390، 28). بنابراين استراتژي مديريت هزينه ميتواند بر روي عملکرد بلندمدت شرکت بيتاثير نباشد که در پژوهش حاضر در جستجوي اين اثرگذاري خواهيم بود تا نقش استراتژي مديريت هزينه بيشتر ملموس شود.
1-4- اهميت و ضرورت پژوهش
در شرايط رقابتي حاکم بر بازار، بنگاه هاي اقتصادي ملزم به مديريت اجزاء بقاء محصول (قيمت/ بهاي تمام شده، کيفيت و کارکرد) هستند، زيرا در اقتصاد امروز حفظ يک مزيت رقابتي به مدت طولاني غير ممکن است. مديريت بهاي تمام شده سنتي در اين محيط رقابتي نمي تواند مؤثر باشد، بنابراين مديريت هزينه مجموعه يکپارچه اي از تکنيک ها و سيستم هايي است که جهت مديريت اجزاء هزينه به کار برده ميشود( عاليور، 1383).
همچنين عملکرد مالي از جمله اطلاعات بااهميت در تصميمات اقتصادي به شمار مي رود. مطالعات و پژوهش هاي زيادي درباره ي عملکرد مالي انجام شده است. عملکرد مالي به عنوان راهنماي پرداخت سود تقسيمي، ابزار سنجش اثر بخشي مديريت و وسيله ي پيش بيني و ارزيابي تصميم گيري ها، همواره مورد استفادهي سرمايه گذاران، مديران و تحليلگران مالي بوده است. بر همين اساس، پژوهشگران بسياري سعي کردند عوامل موثر بر عملکرد مالي شرکتها را شناسايي کنند. لذا در اين پژوهش ما به بررسي تاثير استراتژي مديريت هزينه بر عملكرد مالي بلند مدت شركت انتقال گاز ايران ميپردازيم که اين پژوهش از اين بعد داراي اهميت خاص بوده، بنابراين، با توجه به مطالب فوق ميتوان به ضرورت و اهميت موضوع پژوهش حاضر پي برد.

1-5- اهداف پژوهش
هر پژوهش با مسئلهاي شروع ميشود و با تشريح مسئله يا مشکل، اهداف پژوهش در جهت حل آن مسائل پايهگذاري ميشود بنابراين، پژوهش حاضر در جهت برآوردن اهداف زير ميباشد.
1-5-1- اهداف علمي پژوهش
1. کمک به بهبود تصميم گيري استفاده کنندگان صورت هاي مالي
2. بهبود روشهاي مديريت هزينه جهت افزايش بازدهي شرکت انتقال گاز ايران
3. تعيين تاثير مديريت هزينه بر عملکرد مالي شرکت انتقال گاز ايران
4. تعيين تاثير مديريت هزينه بر بازده بلند مدت دارايي ها
1-5-2- اهداف کاربردي پژوهش
1- با در نظر گرفتن تئوري ذينفعان، نتايج اين پژوهش ميتواند جهت کليه ذينفعان اصلي شرکت انتقال گاز شامل ذينفعان دروني و بروني شرکت مفيد واقع شود و ميتواند به ايشان در امر تصميمگيري، پاسخ گويي و پاسخ خواهي ياري رساند.
2- دانشگاهها و مراکز پژوهشي
3- سهامداران و سرمايه گذاران
4- مديران و اعضاي هيئت مديره و مجامع عمومي شرکت
1-6- پرسشهاي پژوهش
پرسش اصلي پژوهش حاضر اين است که استراتژي مديريت هزينه بر عملكرد مالي بلند مدت شركت انتقال گاز ايران چه تاثيري دارد؟ که در راستاي اين پرسش، پرسشهاي فرعي زير طراحي شده است:
-نسبت فروش خالص به مخارج سرمايهاي بربازده سالانه داراييهاي شرکت انتقال گاز چه تاثيري دارد؟
-نسبت فروش خالص به خالص ارزش دفتري داراييها بر بازده سالانه داراييهاي شرکت انتقال گاز چه تاثيري دارد؟
-نسبت تعداد کارکنان به داراييها بر بازده سالانه داراييهاي شرکت انتقال گاز چه تاثيري دارد؟
-نسبت فروش خالص به مخارج سرمايهاي بر بازده بلند مدت داراييهاي شرکت انتقال گاز چه تاثيري دارد؟
-نسبت فروش خالص به خالص ارزش دفتري داراييها بر بازده بلند مدت داراييهاي شرکت انتقال گاز چه تاثيري دارد؟
-نسبت تعداد کارکنان به داراييها بر بازده بلند مدت داراييهاي شرکت انتقال گاز چه تاثيري دارد؟
1-7- تبيين فرضيههاي پژوهش
فرضيه اصلي اول: اعمال استراتژي مديريت هزينه بر عملکرد مالي شرکت انتقال گاز ايران تاثير دارد.
فرضيههاي فرعي منبعث از فرضيه اصلي اول:
1. نسبت فروش خالص به مخارج سرمايه اي بربازده سالانه دارايي هاي شرکت انتقال گاز تاثير دارد.
2. نسبت فروش خالص به خالص ارزش دفتري دارايي ها بر بازده سالانه دارايي هاي شرکت انتقال گاز تاثير دارد.
3. نسبت تعداد کارکنان به دارايي ها بر بازده سالانه دارايي هاي شرکت انتقال گاز تاثير دارد.
فرضيه اصلي دوم: اعمال استراتژي مديريت هزينه بر بازده بلند مدت داراييها تاثير دارد.
فرضيه هاي فرعي منبعث از فرضيه اصلي دوم:
1. نسبت فروش خالص به مخارج سرمايه اي بر بازده بلند مدت دارايي هاي شرکت انتقال گاز تاثير دارد.
2. نسبت فروش خالص به خالص ارزش دفتري دارايي ها بر بازده بلند مدت دارايي هاي شرکت انتقال گاز تاثير دارد.
3. نسبت تعداد کارکنان به دارايي ها بر بازده بلند مدت دارايي هاي شرکت انتقال گاز تاثير دارد.
1-8- نوآوري پژوهش
موضوع پژوهش حاضر از جمله معدود موضوعاتي ميباشد که در زمينه استراتژي مديريت هزينه انجام شده است و با توجه به اينکه در شرکت انتقال گاز ايران انجام گرديده است از جمله پژوهشهاي موردي بوده که ميتواند به تصميم گيري مديران و استفاده کنندگان ياري نمايد موارد فوقالذکر بيانکننده اين مطلب ميباشد که با توجه به موضوع پژوهش و همچنين جامعه، پژوهش حاضر براي اولين بار است که در زمينه فوق انجام گرديده است.
1-9- روش پژوهش
پژوهش علمي را ميتوان چنين تعريف کرد، “فرآيندي که به کمک آن ميتوان روابط پنهان در پس يک پديده را که مغشوش بهنظر ميرسند، کشف نمود”. در روش علمي ابتدا مدلها يا نظريههايي که به نظر ميرسد ماهيت پديده را تبيين ميکنند، قبول ميشود. سپس نتيجههاي منطقي از مدل پذيرفته شده استخراج و آنها را با توجه به نتايج يافتههاي واقعي ميسنجند، مدل تعريف ميشود و جستجو به منظور يافتن تبيين بهتر براي پديده ادامه مييابد. ويژگيهاي فرآيند کسب آگاهي به اندازه انواع زمينههاي پژوهش متفاوتند (آذر و مؤمني، 1381، 9).
اين پژوهش با توجه به اينكه مورد استفاده طيف وسيعي از استفادهكنندگان قرار ميگيرد از نوع كاربردي بوده و با توجه به اينكه به بررسي علت و معلولي متغيرهاي مستقل و وابسته ميپردازد از نوع علي پس از وقوع تلقي ميشود.
1-10- قلمرو پژوهش
قلمرو موضوعي پژوهش تاثير استراتژي مديريت هزينه بر عملكرد مالي بلند مدت شركت انتقال گاز ايران ميباشد؛ قلمرو زماني پژوهش دادههاي لازم در طي سالهاي 1387 تا 1391 ميباشد و همچنين قلمرو مکاني پژوهش شامل شرکت انتقال گاز ايران ميباشد.
1-11- جامعه آماري پژوهش
يک جامعه آماري عبارت است از مجموعه‌اي از افراد يا واحد‌ها که داراي حداقل يک صفت مشترک باشند. معمولاً در هر پژوهش، جامعه مورد بررسي يک جامعه آماري است که پژوهش‌گر مايل است درباره صفت يا صفت‌هاي متغير واحد‌‌هاي آن به مطالعه بپردازد. تعريف جامعه آماري بايد جامع و مانع باشد. به عبارت ديگر، اين تعريف بايد چنان بيان شود که از نقطهنظر زماني و مکاني، هم واحد‌هاي مورد مطالعه را در برگيرد و در عينحال، از شمول واحد‌هايي که نبايد به مطالع? آن‌ها پرداخته شود، جلوگيري بهعمل آيد (سرمد، بازرگان و حجازي، 1384، 177).
جامعه آماري پژوهش حاضر شامل شرکت انتقال گاز ايران ميباشد.
1-12- روش و ابزار گردآوري دادهها و اطلاعات
انجام اين پژوهش در چارچوب استدلالات قياسي- استقرايي انجام ميپذيرد. بدين معني که مباني نظري و پيشينه پژوهش در چارچوب قياسي و از راه مطالعات کتابخانهاي، مقالات و استفاده از سايتها تدوين يافته و جمعآوري اطلاعات براي رد يا قبول فرضيهها با استدلال استقرائي انجام ميگيرد. همچنين در اين پژوهش براي گردآوري اطلاعات از روش کتابخانهاي استفاده ميشود. مباني نظري و تحقيقهاي انجام شده بهعنوان مبناي کتابخانهاي مورد استفاده قرار ميگيرد و همچنين مطالعات كتابخانهاي به منظور كشف متغيرها، عوامل مؤثر و ارائه فرضيهها انجام ميپذيرد.
بطور كلي در اين پژوهش براي تدوين ادبيات و پيشينه پژوهش از روش کتابخانهاي استفاده شده است و براي آزمون فرضيههاي پژوهش از اطلاعات مندرج در صورتهاي مالي شرکت و از سايتهاي مرتبط متعلق به شرکت انتقال گاز بهره گرفته شده است.
1-13- روش تحليل دادهها
پس از آنکه پژوهشگر دادهها را گردآوري و طبقهبندي کرد، بايد مرحله بعدي فرآيند پژوهش که به مرحله تحليل دادهها معروف است را آغاز کند. اين مرحله در پژوهش اهميت زيادي دارد، زيرا نشاندهنده تلاشها و زحمات فراوان گذشته است. در اين مرحله پژوهشگر اطلاعات و دادهها را در جهت آزمون فرضيه و ارزيابي آن مورد بررسي قرار ميدهد. در مرحله تحليل آن چه مهم است، اين است که پژوهشگر بايد اطلاعات و دادهها را در مسير هدف پژوهش، پاسخگويي به سوالات پژوهش و نيز ارزيابي فرضيههاي پژوهش خود مورد تحليل قرار دهد.
در اين پژوهش جهت طبقهبندي دادهها از نرم افزار Excel استفاده شده است همچنين پس از طبقهبندي دادههاي پژوهش براي پردازش اطلاعات و آزمون فرضيات پژوهش از نرم افزار Spss استفاده شده است.
1-14- تعريف مفاهيم، واژهها اختصاصي و متغيرهاي پژوهش
مديريت هزينه5: مديريت هزينه به عنوان راهکاري براي شناخت تغييرات در شيوه هاي توليد و فروش و آثار آن بر ساختار هزينه ها و فراهم کردن اطلاعات مرتبط با هزينه ها مي باشد(پاکمرام و همکاران، 1389).
سيستم مديريت هزينه6: شامل مجموعه اي از روش هايي است كه جهت برنامه ريزي و كنترل فعاليت هاي هزينه زاي يك سازمان براي رسيدن به اهداف آن سازمان تدوين شده است . اين سيستم نوعي سيستم برنامه ريز ي و كنترل است كه به بررسي بهينه سازي عمليات مي پردازد( شباهنگ، 1381).
عملکرد مالي: عملکرد مالي، بيان کنندهي مقدار مازاد بازدهي است که شرکت توانسته نسبت به بازده بدون ريسک کسب کنند ( شارپ7، 1996).
انعطافپذيري: انعطاف پذيري بر قابليت شرکت براي بدست آوردن سرمايه از هر منبعي که بخواهد بهره برداري کند، اشاره دارد(احمدپور، 1386).
قابليت سودآوري: يکي از مهمترين ملاحظاتي که در انتخاب شيوههاي ممکن تامين مالي در شرکتها بايد مورد توجه قرار گيرد، توجه به اثرات اهرم مالي، بر بازده حقوق صاحبان سهام و نيز التزام طرحهاي تامين مالي بر سود هر سهم است. وقتي که سطح سود هر سهم پيش از بهره و ماليات پايين باشد، از ديد سود هر سهم، تامين مالي از راه حقوق سهامداران مطلوبتر از تامين مالي از محل بدهي است. از سوي ديگر وقتي، وقتي که سطح سود پيش از بهره و ماليات بالا است، از ديد سود هر سهم، تامين مالي از راه بدهي اقتصاديتر از تامين مالي از راه سهام عادي است(احمدپور، 1386).
1-15- خلاصه پژوهش
در اين فصل پس از بيان مقدمهاي مرتبط با موضوع پژوهش به تشريح و بيان مساله پژوهش، مروري بر چارچوب نظري پژوهش، اهميت و ضرورت انجام پژوهش، اهداف پژوهش، اهداف علمي، اهداف کاربردي، پرسشهاي پژوهش، تبيين فرضيههاي پژوهش، نوآوري پژوهش، روش پژوهش، قلمرو پژوهش، جامعه آماري پژوهش، روش و ابزار گردآوري دادهها و اطلاعات پرداخته شده و در ادامه، روش تحليل دادهها و در نهايت تعريف مفاهيم، واژههاي اختصاصي و متغيرهاي پژوهش بيان گرديده است.
1-16- ساختار کلي پژوهش
فصل اول به بيان موضوع، اهميت و اهداف پژوهش اختصاص يافت و فرضيهها و تعاريف متغيرهاي پژوهش نيز ارائه شدند. در فصل دوم به مباني نظري پژوهش پرداخته و سپس خلاصهاي از پژوهشهاي خارجي و داخلي انجام شده در اين زمينه در پايان فصل ارائه شده است. در فصل سوم به موضوع و روششناسي پژوهش پرداخته و توضيحات لازم در مورد جامعه، نمونه و آزمونهاي مربوط ارائه ميشود، در فصل چهارم به تحليل آماري اطلاعات پرداخته شده و نتايج مربوط به آزمون فرضيهها ارائه ميگردد و سرانجام در فصل پنجم ارزيابي نتايج آزمون فرضيهها، نتيجهگيري کلي، پيشنهاد براساس نتايج پژوهش و پيشنهاد براي پژوهشهاي آتي ارائه خواهد شد.

فصل دوم:
” ادبيات، چارچوب نظري و مروري بر پژوهشهاي مربوط”

2-1- مقدمه
نرخ تغييرات اقتصادي و فنآوري دنيا تاكنون، به اندازه چند دهه اخير نبوده است. اين تغييرات، تمامي وجوه? حيات يك سازمان را تحت تأثير قرار داده است. سازمانهاي موفق دنياي امروز، تغييرات محيطي پيرامون خود را به? شيوهي شايستهاي مديريت ميكنند. امروزه دنياي تجارت، بر نوآوري و كسب رضايت مشتري تأكيد دارد. اين موضوع? نيازمند آن است كه مديريت از منظر شخصي كه در بيرون سازمان قرار دارد، به بررسي عملكرد سازمان خود بپردازد.?
دهه اخير تغييرات عمدهاي را در حوزه حسابداري بهاي تمام شده و حسابداري مديريت شاهد بوده است. اين تغييرات ناشي از محيط رقابتي، با رقابت فزاينده به سبب معرفي فناوريهاي توليدي و اطلاعاتي نوين، افزايش تمرکز بر روي مشتري و به اصطلاح مشتري مداري و رشد بازار جهاني است( الکلتي8، 2006، ص 36). مديريت راهبردي شاخهاي از مديريت است که به دنبال بهبود موقعيت راهبردي شرکت است که در آن مزيت رقابتي به استمرار موفقيت منجر مي شود. راهبرد مجموعهاي از اهداف و برنامه هاي عملياتي است که چنان بدانها نائل شود، مزيت رقابتي مدنظر حاصل خواهد شد. مديريت راهبردي شامل شناسايي و اجرايي کردن اين اهداف و برنامهها است (گودرزي و رمضانپور نامقي، 1389، 150).
اما مديريت راهبردي هزينه رويکردي از مديريت هزينه است که نشان دهنده تغيير نقش سنتي مديريت هزينه به نقش راهبردي است. مديريت راهبردي هزينه عبارت است از اجراي فنون مديريت هزينه به نحوي که هزينهها کاهش يابند و به طور همزمان موقعيت راهبردي شرکت ارتقا پيدا کند. يکي از شاخصهاي مهم تعيينکننده موقعيت راهبردي شرکت، رضايت مشتري است که کاهش يا افزايش آن مستقيما و به تاًکيد نظريهپردازان بر موقعيت راهبردي شرکت تاثير خواهد گذاشت (گودرزي و رمضانپور نامقي، 1389، 150).

2-2- مباني نظري
استراتژي مديريت هزينه به عنوان يکي از پارامترهاي هدفگذاري شرکت در جهتگيريهاي شرکت مطرح ميباشد، لذا در اين بخش پژوهش، به بررسي مباني نظري موضوع پژوهش مرتبط با متغيرهاي پژوهش ميپردازيم.
2-2-1- هزينه و سود
در حسابداري مالي، اصطلاح هزينه اينگونه تعريف شده است؛ هزينه بعنوان يک معيار اندازهگيري قابل سنجش به پول، به عبارتي منابع استفاده شده براي بعضي از مقاصد است (شيم و سيقال، 1999، 9). هيات تدوين استانداردهاي حسابداري ايران (سازمان حسابرسي) در مباني نظري حسابداري و گزارشگري مالي در ايران، هزينه را اينگونه تعريف نموده است؛ هزينه عبارت است از خروج وجه نقد و داراييهاي ديگر از يک واحد انتفاعي، يا مصرف و استهلاک داراييهاي موجود يا افزايش بدهيهاي يک واحد و يا ترکيبي از آنها که در نتيجه اجراي فعاليتهاي اصلي يا جانبي آن واحد شود (سازمان حسابرسي، 1376، 69).
در حسابداري مديريت هزينه اينگونه تعريف شده است؛ هزينه عبارت است از منابع استفاده شده در مقابل مقاصد مختلف و متنوع (شيم و سيقال، 1999، 9).
از ديدگاه اطلاعاتي، مفهوم تحقق سود، نتيجه فعاليت حسابداري را بيان ميکند. ولي به عنوان معيار اساسي اندازهگيري، همچنان مورد ترديد قرار دارد. براساس مفروضات بازار کاراي سرمايه، پژوهشهاي تجربي مويد اين مطلب هستند که سود حسابداري داراي محتواي اطلاعاتي ميباشد. البته حسابداران حرفهاي، چه براي اندازهگيري سود و چه براي شناسايي اطلاعات انعکاس يافته در محاسبه سود حسابداري، همچنان بر نقش اندازهگيري سود تاکيد ورزيده و تحليل گران مالي نيز خواهان اندازهگيري و انتشار آن ميباشند. به عنوان مثال، بيانيه شماره يک”FASB ” اظهار ميدارد که مهمترين هدف گزارشگري مالي تهيه آن گونه اطلاعاتي است که با اندازهگيري سود و اجزاي تشکيل دهنده آن فراهم شده و عملکرد واحد تجاري را نشان ميدهد(بلکويي، 1381).

2-2-2- مديريت راهبردي هزينه و مديريت سنتي هزينه
ريشههاي مديريت سنتي هزينه به زماني باز ميگردد که کانون توجه به کل زنجيره ارزش معطوف نبود. مديريت سنتي هزينه در محيط کسب و کاري نه چندان چالشي و نه چندان پايدار، توسعه پيدا کرد که در آن توليد عامل اصلي رقابت محسوب ميشد. وظيفه اصلي سيستم هاي هزينهاي ثبت و گزارشدهي فعاليتهاي گذشته با توجه به هزينه و سود (در قالب گزارشهاي دورهاي) بود( برلينر و بريمسون9، 1988).
مطالعات بسياري وجود دارد که نشان ميدهد سيستمهاي سنتي مديريت هزينه براي نيازمنديهاي محيط کسب و کار امروز ناکافي هستند. بر اساس نوشته جانسون و کاپلان10 (1991) سيستمهاي مديريت سنتي هزينه عمدتا بر هزينههاي کوتاه مدت تمرکز دارند. براي کاهش اثرگذاري اين هزينهها، سيستمهاي مديريت هزينه هرچه بيشتر بايد به هزينههاي بلند مدت محصول متمرکز شوند. هزينههاي بلند مدت محصول هزينههاي طراحي، توسعه و مهندسي، همچنين هزينههايي که از حوزههاي خارج از شرکت نشات ميگيرند (بازاريابي، توزيع، هزينههاي خدمات) به علاوه هزينههاي ثابت که با خروجي توليد مرتبط هستند، شامل ميشود.
امروزه، اهميت نسبت نيروي کار مستقيم و سربار تغيير کرده است و موضوع اين گونه مطرح ميشود که نه تنها سربار قسمتي فزاينده از هزينه کل را تشکيل ميدهد، بلکه اکنون سربار توليد بيانگر چيزي در حدود يک سوم کل هزينههاي ساخت در هر شرکت نوعي است؛ به علاوه سربار اداري (هزينه هاي فروش، عمومي و اداري) که بالغ بر 30 تا 50 درصد از کل هزينههاي توليد است( الکلتي11، 2006).
سيستمهاي مديريت هزينه بايد تاثيري راهبردي بر هزينهها داشته باشند. عموما بيشتر سيستمهاي هزينه بر مرحله توليد از چرخه عمر محصول متمرکز شدهاند( تاتيکوندا12، 1994). سيستمهاي هزينه استاندارد نخستين مثالها از اين نوع سيستم هاي هزينه هستند که توجه خود را بر فرآيندهاي توليد تمرکز ميکنند.
سازمانها در حال حاضر دريافتهاند که بايد بتوانند همگام با محيط متغيري که پيشرو دارند، حرکت کنند. در چنين وضعيتي سازمانها تولد رويکرد جديدي از حسابداري را شاهد بودهاند که عبارت از “مديريت راهبردي هزينه” است. براي تعريف اين رويکرد ابتدا بايد به ريشههاي مفهومي آن در حسابداري و مديريت بازگشت. اصطلاح “مديريت هزينه” غالبا به اشتباه تعريف شده است. اين موضوع بعيد به نظر نمي رسد؛ زيرا “مديريت هزينه” از دو مفهوم تشکيل شده است؛ “حسابداري بهاي تمام شده” و “حسابداري مديريت”، که خود بارها در معرض تفسير نادرست قرار داشته اند( هانسن و موون13، 2000).
مديريت هزينه هم مفهوم حسابداري بهاي تمام شده و هم مفهوم حسابداري مديريت را در بر ميگيرد. حسابداري بهاي تمام شده حوزهاي از حسابداري است که اطلاعات مرتبط با مقدار ارزش چيزهاي مختلف را ثبت، اندازه گيري و گزارش ميکند؛ اما حسابداري مديريت، مباحثي همچون تحليل سر به سر، مقادير سفارش اقتصادي و محاسبه تغييرات ميان هزينههاي واقعي و هزينههاي استاندارد را شامل ميشود( کوپر و رجين، 1997).
مديريت هزينه فراتر از تمام اينها، به استفاده از اطلاعات هزينه براي تصميمگيري ميپردازد. در محيط کسب و کار امروز، مديريت هزينه براي بسياري از سازمانها به مهارتي حياتي براي بقا تبديل شده است؛ اما اينکه به سادگي هزينه ها را کاهش داد، کافي نيست، بلکه به جاي آن هزينه ها بايد به طور راهبردي مديريت شوند( کوپر و رجين، 1997).
بنابراين مديريت راهبردي هزينه حوزه تمرکزي وسيعي دارد.اين حوزه به کاهش مستمر هزينه ها و کنترل هزينه ها محدود نمي شود،بلکه فراتر از آن به استفاده مديريت از اطلاعات هزينه براي تصميم گيري باز مي گردد. همچنين، مديريت راهبردي هزينه به استفاده از فنون مديريت هزينه براي تصميم گيري باز ميگردد. همچنين، مديريت راهبردي هزينه به استفاده از فنون مديريت هزينه که موقعيت راهبردي هر شرکت را بهبود مي بخشد و هم زمان هزينه ها را کاهش مي دهد، محدود نيست زيرا هزينه يگانه عامل مهم در توفيق شرکت نيست، بلکه ارزش و درآمد نيز عواملي حياتي در موفقيت شرکتها به شمار ميروند( مکناير و همکاران14، 2000).
مديريت راهبردي هزينه بر کاهش هزينه به شيوه سنتي متمرکز نمي شود، بلکه لازمه آن حذف هزينههاي غير ضروري است. هنگامي که شرکت ها هزينه ها به شکل تصادفي قطع و حذف مي کنند، در حقيقت، رشد و توسعه خود را به تاخير انداخته اند.اين فرايند مي تواند به وجود آورنده تعارض داخلي عمدهاي باشد به ارتباط با مشتريان آسيب وارد کند و خطر دست نيافتن به اهداف راهبردي کسب و کار را افزايش دهد ( الکلتي15، 2006).
علاوه بر اين مديريت راهبردي هزينه اثربخش بايد به شرکت در ايجاد و شناسايي راهبردهاي برتر کمک کند که به خلق مزيت رقابتي پايدار منجر مي شود.مزيت رقابتي عبارت است از خلق ارزشي بيشتر براي مشتري در ازاي هزينه يکسان يا پايين تر از آنچه رقبا پيشنهاد ميکنند يا خلق ارزشي يکسان در ازاي هزينه اي پايين تر از آنچه رقبا عرضه ميکنند.ارزش مشتري عبارت است از تفاوت ميان آنچه هر مشتري دريافت مي کند و آنچه از دست ميدهد( انصاري و همکاران16، 1997).
2-2-3- مديريت استراتژي و مديريت هزينه استراتژيک
مديريت راهبردي اثربخش، نقش مهمي در موفقيت شرکت يا سازمان دارد. افزايش سطح رقابت در عرصه بينالمللي، فناوريهاي جديد و تغيير در فرآيند کسب و کار موجب شده تا مديريت هزينه پويايي و اهميت بيشتري نسبت به قبل پيدا کند. مديران بايد هميشه نگرش رقابتي داشته باشند و براي اين منظور وجود استراتژي رقابتي در شرکت ضروري است.
نگرش استراتژيک باعث مي شود مدير به پيشبيني تغييرات



قیمت: تومان


پاسخ دهید